Bogdanówka: Kapliczki w nowym świetle

Bogdanówka: Kapliczki w nowym świetle
Kapliczka przydrożna pw. Matki Bożej Różańcowej, zwieńczonej krzyżem w Bogdanówce, k/XIX w (przed i po konserwacji).

W Bogdanówce kontynuujemy szlak krzyżowy, podziwiamy kapliczkę wznoszącą się na kamiennym kopczyku przykrywającym betonowy fundament (fot.1). Powyżej na dwóch kamiennych stopniach usytuowano dwukondygnacyjny cokół o czworościennej podstawie. Kondygnacje zwieńczono okapem, spod którego wyłania się profilowany gzyms o profilu wklęsło-wypukłym z uskokami

W drugiej kondygnacji, w prostokątnej niszy usytuowano płaskorzeźbę Matki Bożej w typie „Hodegetria”. Stojąca postać Marii ukazana jest w półpostaci podtrzymującej Jezusa siedzącego na jej lewym ramieniu. Prawą dłonią wskazuje na Jezusa (fot.2). Dzieciątko trzyma w lewej dłoni księgę zawierającą zapewne prawdę o odkupieniu człowieka. Prawą ręka z wyodrębnionymi trzema palcami symbolizującymi Trójcę Świętą, udziela wespół z Marią błogosławieństwa. Wskazuje tym samym na Marię jako orędowniczkę w relacji z Bogiem. Maria odziana jest w sukienkę, na ramiona ma narzucony płaszcz w dolnej części sfałdowany, z welonem wypływającym spod jej korony. Owalne głowy rzeźb o orientacji ludowej zdobią otwarte pozłacane korony złożone z tamburu, zwieńczone sterczynami. Wyraz twarzy Marii pełen wewnętrznego spokoju i powagi zarazem pełen dostojeństwa, podkreśla świadomość jej powołania. Spojrzenia Matki Bożej z Dzieciątkiem zwrócone są w stronę widza.

Centralny wizerunek ujęty jest od strony wschodniej płaskorzeźbą strażnika pilnującego wejścia do niebieskiej chwały: św. Michała Archanioła z tyłu obdarzonego skrzydłami (fot.3). Ukazany w stroju rycerza rzymskiego, w prawej ręce unosi w górę krótki karzący miecz sprawiedliwości. W lewej trzyma na drążku wagę odmierzającą dobre i złe uczynki, wskazując na przyszłość człowieka po śmierci.

Od zachodniej strony widnieje płaskorzeźba Chrystusa wskazującego palcem prawej ręki na swoje Najświętsze Gorejące Serce (fot.4). Ukazano serce otoczone w najszerszym miejscu cierniową koroną, z niego wychodzą promienie symbolizując Boże Miłosierdzie. Postać odziana w tunikę przewiązaną w talii, na którą narzucono płaszcz zwisający z prawego ramienia przerzucony przez prawą rękę. W dolnej, lewej strony zawirowany, spod niego wystają palce stóp. Podłużna twarz z wyrazem umęczenia ujęta jest pełnym zarostem oraz kręconymi włosami opadającymi na ramiona.

Gzyms wzbogaca nadwieszenie w formie dwuspadowego, kamiennego frontonu. Powyżej, na czworościennym cokoliku wznosi się kamienny krzyż z pozłacanym krucyfiksem (fot.5). Spokojna postać Chrystusa charakteryzuje się klatką piersiową z widocznymi żebrami wraz rozciągniętymi, opadającymi w dół rękami. Nogi lekko zgięte w kolanach, oparte na podnóżku, stonowane perizonium z lekko rozwichrzonym węzłem z boku. Głowę oplata korona cierniowa z pełnym zarostem, pochylona na prawe ramię. Oczy przymknięte, z twarzy emanuje spokój wydobywający się już po śmierci. Powyżej w złoconym titulusie napis „INRI” (p1).

Ikonografia

W apogeum ofiary krzyżowej wypłynęła z boku Zbawiciela krew, wskazała na miejsce wyjątkowo uwrażliwione na ludzkie zawołania, prośby, to wydarzenie stało się preludium do zaistnienia kultu Serca Jezusowego.

Źródeł do czci Najświętszego Serca Jezusa należy szukać w Ewangelii św. Jana w akcie przebicia boku Chrystusa na krzyżu, w konsekwencji wypłynięcia krwi i wody - „a tylko jeden z żołnierzy włócznią przebił Mu bok, z którego natychmiast wypłynęła krew i woda”(J. 19,37). Symbol łączący początek– chrzest Pana Jezusa w Jordanie z krwawą ofiarą na krzyżu.

Chrystus ustanowił nowe Przymierze Boga z obmytym ludem. Krople krwi z umęczonego ciała spływają na ziemię i w ten mistyczny sposób łączą świat immanentny ze światem transcendentnym. Droga prowadząca do Zbawienia - Ukrzyżowanie to również otwarcie niezliczonych darów łaski dla pragnących zaufać Zbawcy Świata. Akt przebicia boku Chrystusa to otwarcie zdroju miłosierdzia wypływającego z jego serca.

Rozkwit kultu nastąpił w wieku XVII w Paray le Monial we Francji, podczas interwencji Bożej w trakcie objawień Małgorzacie Alacoque (1647-1690) z klasztoru Wizytek. Pan Jezus wówczas przekazał 12 obietnic dla adorujących jego serce. Ukazał się jej z sercem na piersiach, przebitym i opasanym cierniową koroną. Wytryskiwały z niego płomienie miłości, z których wynurzył się krzyż. Podczas objawienia powierzył jej misję propagowania w kościele kultu Najświętszego Serca oraz ustanowienie święta w pierwszy piątek po oktawie Bożego Ciała.

Nagonka jansenistów, brak reakcji Watykanu przyniosło stagnację kultu przerywa to dopiero memoriał Episkopatu Polski skierowany do Klemensa XIII(1758-1769). Papież święto liturgiczne Boskiego Serca Pana Jezusa ogłosił w 1765 roku, pierwotnie był to przywilej tylko dla Polski. Dopiero papież Pius IX (1846-1878) w roku 1856 rozciągnął święto na cały Kościół Katolicki. Z inicjatywy papieża Leona XIII (1878-1903) w dniu 11 czerwca 1899 roku nastąpił akt poświęcenia rodzaju ludzkiego Boskiemu Sercu Pana Jezusa.

Geneza imienia Michał wywodzi się z języka Hebrajskiego od słowa „Mika/El” - znaczy „Któż jak Bóg”. Tradycja chrześcijańska wspomina o buncie przeciw Bogu części Aniołów pod wodzą Lucyfera. Przeciwstawił mu się Michał Archanioł z okrzykiem „Któż jak Bóg”. W Starym Testamencie jest czczony jako patron Izraela „Wielki Książę, Opiekun Izraela [DN 12.1], natomiast w Nowym Testamencie jako patron Kościoła. W Apokalipsie św. Jana apostoła czytamy o świętym Michale jako przewodniku duchów niebieskich walczących z szatanem (Ap12.7) (p2). W kulturze chrześcijańskiej przyjęto, że stojący u wezgłowia, w kapliczkach przeważnie usytuowany jest w kamiennej niszy z trąbką, wzywa fundatorów do wejścia do raju, patron prowadzący orszak sprawiedliwych na spotkanie z Chrystusem.

Prace konserwatorskie

Kapliczka w Bogdanówce była posadowiona na podmokłym terenie, oddalonym od publicznej drogi, niewidoczna, nie sprawowano przy niej nabożeństw. Przeniesiona została wyżej, bliżej drogi powiatowej w miejsce bardziej reprezentatywne, w ten sposób wyeksponowano jej walory estetyczne i religijne. Aktualna lokalizacja przywróciła jej pierwotną funkcję sakralną.

Powierzchnia stopnia leżącego bezpośrednio na gruncie częściowo została przysypana, stopnie popękane. Górne powierzchnie stopni, cokołu i gzymsów, miały ubytki warstwy powierzchniowej spowodowane przez biologiczne czynniki erozyjne. Warstwa przypowierzchniowa kamienia miejscami odpadała ukazując zdezintegrowaną ziarniście powierzchnię kamienia z rozległymi ubytkami spowodowanymi osypywaniem się kamienia. Daszek skorodowany, pokryty był warstwami złuszczającego się lakieru. Zniszczone były twarze św. Michała Archanioła oraz Matki Bożej i Dzieciątka. Krucyfiks pokryty był czarnym nalotem tzw. fałszywej patyny, podstawa jego była pokruszona.

Prace konserwatorskie przy kapliczce przeprowadzono w okresie od dnia 05.07.2017. r. do dnia 30.11.2017. r. (p3) (fot. 1a, 2a, 3a, 4a, 5a). Wykonano nowy żelbetowy fundament o dwóch kamiennych stopniach z izolacją. W ramach konserwacji technicznej odczyszczono wstępnie powierzchnię kamienia, przy użyciu szczotek ryżowych i sprężonego powietrza pod ciśnieniem oraz zlikwidowano mchy, glony za pomocą pary wodnej - odczyszczono powierzchnię kamienia z nieestetycznych i blokujących porowatość materiału czarnych nawarstwień tzw. fałszywej patyny oraz widocznych warstw złuszczającej się farby metodą piaskowania strumieniem drobnych cząstek piasku zwilżonych wodą. Następnie wykonano standardowe procesy konserwatorskie (p4).

W ramach konserwacji estetycznej dokonano rekonstrukcji twarzy Marii, Dzieciątka oraz św. Michała Archanioła. Podczas badań stratygraficznych odkryto, następnie odtworzono pierwotne złocenia koron Marii i Dzieciątka oraz postaci Chrystusa Ukrzyżowanego. Wykonano nowy daszek z blachy miedzianej wsparty na metalowych prętach utwierdzonych obejmą wokół cokołu.

W dniu 23.05.2018 odbyło się poświęcenie kapliczki, którego dokonał proboszcz parafii Krzysztof Juzba (p5)(fot.1). Licznie zgromadzona ludność odśpiewała litanie Loretańską w oprawie pieśni maryjnych. Kapliczka ukazana w nowym świetle pobudza do modlitewnego nastroju. Swym blaskiem uderza w wyobraźnię czcicieli pochylających się przed kamiennym majestatem Bożego cierpienia w imię miłości dla każdego człowieka. Szepty narodzone z wiary czcicieli otulają kamienny wizerunek metafizycznym kokonem trosk, próśb, zawołań do Najwyższego dawcy łask.

W aureoli naturalnego spektaklu sacrum roztacza się sakralizacja miejsc z kamiennymi wizerunkami napełnionymi duchem wskazującym drogę Prawdy. Krzyż to duchowy manifest powiewający wśród naturalnej scenerii. Spowity bólem cierpienia Chrystusa łączącego ziemską rzeczywistość z nadprzyrodzoną doskonałością, toruje nam drogę do czerpania owoców rodzących dobro wykluwające pierwiastek nieskończoności życia.

Przypisy:
1. Iesus Nasaremus Rex Iudeorum
2. Zaleski W., Święci na każdy dzień. Warszawa 2002. s.581.
3. Kompleksową konserwację techniczną i estetyczną kapliczki wykonawca konserwator mgr Stanisław Strzelczyk.
4. Usunięto wszystkie nieprawidłowe naprawy i uzupełnienia o odmiennych od kamienia cechach fizycznych, ograniczających odprowadzanie wilgoci i przyczyniających się do kumulacji soli w jego strukturze wskutek stałego zawilgocenia i związanej z tym destrukcji. Dokonano konsolidacji strukturalnej zniszczonych zdezintegrowanych partii kamienia odpowiednim konsolidującym środkiem w celu jego wzmocnienia aby uniknąć penetracji szkodliwych procesów destrukcyjnych w głąb partii kamienia. W ramach konserwacji estetycznej ubytki formy rzeźbiarskiej uzupełniono masą sztucznego kamienia o barwie dopasowanej do istniejących fragmentów. W większych uzupełnieniach zastosowano wzmocnienie konstrukcyjne z niekorodującego mosiężnego drutu osadzonego na żywicy epoksydowej. Konserwację zakończono przeprowadzeniem zabiegu hydrofobizacji, metodą kilkakrotnego powlekania do pełnego nasycenia wszystkich kamiennych detali paro-przepuszczalnym preparatem krzemoorganicznym.
5. W nabożeństwie majowym brali również udział: wójt Gminy Tokarnia Władysław Piaściak, sołtys Andrzej Slonina, Koło Gospodyń Wiejskich, właściciele - Władysław, Jadwiga Kosek.

 

Stanisław Szczepan Cichoń Stanisław Szczepan Cichoń Autor artykułu

Absolwent Papieskiej Akademii Teologicznej na wydziale historia kościoła ze specjalizacją sztuki sakralnej. Autor książki "Dwanaście miesięcy w objęciach figur i kapliczek przydrożnych. Ziemia myślenicka i okolice".