Bysina: Kapliczki w nowym świetle

Bysina: Kapliczki w nowym świetle
Rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem (przed i po konserwacji).

W florianowy szlak doskonale wkomponowuje się kapliczka usytuowana w centrum Bysiny przy drodze gminnej, odchodzącej od drogi powiatowej. W lokalizacji kapliczki św. Floriana w Bysinie odkrywamy tajemnicę wstawiennictwa. Patron ludzi walczących o zapewnienie spokoju i bezpieczeństwa okolicznym mieszkańcom stoi przy drodze wiodącej do rozdawczyni łask Królowej Myślenic, mającej swój tron w wyżej położonej kaplicy

Kapliczka św. Floriana wykonana została przez warsztat Gubałów z Borzęty (p1) z piaskowca borzęckiego obrabianego gładko, poszczególne elementy spoinowane zaprawą piaskowo-wapienną. Cokół prezentuje typ dwukondygnacyjny o dwuczłonowej czworościennej podstawie z uskokiem, posadowiony na kamiennym fundamencie z dwustopniowymi schodami (p2). Kapliczka ukierunkowana została na osi wschód – zachód.

W najniższej kondygnacji zwieńczonej profilowanym gzymsem znajduje się płaskorzeźba Chrystusa upadającego pod krzyżem, poniżej zaś w ramie kwadratowej o ćwierć koliście wciętych narożnikach widnieje inskrypcja wspominająca fundatorów kapliczki: „Józef i Mary=jana Stanachowie, Fondatorowie” oraz datę wykonania kapliczki: „1873”. W bocznych elewacjach kondygnacji umieszczono płaskorzeźby: od południowej strony znajduje się św. Józef (fot.2). Postać o podłużnej twarzy z pełnym zarostem, prawą ręką prowadzi Jezusa, obejmując Jego lewą dłoń, w lewej nieco uniesionej do góry trzyma lilię - symbol niewinności. Postacie ubrane w długie spływające do stóp tuniki o uwydatnionych draperiach, w pasie przepasane sznurem. Od północnej strony umieszczono wizerunek św. Barbary z nieodzownymi atrybutami: kielich z hostią oraz miecz (fot.3).

W drugiej kondygnacji gzyms został wzbogacony nadwieszeniem w formie dwuspadowego, kamiennego frontonu, mającego na czołowej połaci emblemat – 5 ran Chrystusa. W pośrodku ukazano Gorejące Serce Jezusa zwieńczone krzyżem, otoczone przebitymi dłońmi oraz stopami. W narożnikach frontonu Bożemu Sercu asystują główki aniołków. Poniżej, w niszy kamiennej przesklepionej trójkątnie, ujętej po bokach bordiurą z ornamentem wici roślinnej, usytuowano rzeźbę Matki Bożej Różańcowej z Jezusem siedzącym na jej lewym ramieniu, trzymającym w lewej dłoni kulę ziemską(fot.4). Wyraz twarzy Marii o łagodnym, lirycznym spojrzeniu, z nutką stanowczości świadczącej o pełnej świadomość jej roli w Historii Zbawienia. Postać kobiety odziana jest w sukienkę o nierównomiernie ułożonej draperii, na ramiona narzucony ma płaszcz, wypływający spod Jej korony. Głowy rzeźb o podłużnych twarzach zdobią wysokie, zamknięte korony. Po bokach w płytkich, wklęsłych wnękach o wciętych ćwierć koliście górnych narożnikach umieszczono płaskorzeźby, od strony południowej Anioł Stróż prowadzący zapewne przedstawiciela fundatorów za rękę, będąc jego opiekunem (fot.2), a w części północnej wizerunek Boleściwej Trójcy Świętej (fot.3). Cokół dźwiga kamienną rzeźbę św. Floriana (fot.5), nad którą wznosi się półkolisty, metalowy daszek. Święty przedstawiony jest jako rycerz rzymski w zbroi z szatą spodnią zaakcentowaną spływającymi w dół fałdami oraz z akcesoriami patrona strażaków.

W tej kapliczce przydrożnej występuje różnorodna bogata ikonografia wypływająca z oddziaływań różnych miejsc kultu czy objawień mających miejsce w tamtym okresie. Złączenie kultu Marii oraz popularnego patrona w danej miejscowości odnajdujemy szczególnie w kapliczkach poświęconych św. Florianowi, pochodzących z warsztatu Gubałów z Borzęty. Interpretacja teologiczna kapliczki wskazuje nam przesłanie - zawołanie składane za wstawiennictwem św. Floriana, orędownika w czasie pożaru poprzez pośrednictwo Matki Bożej Różańcowej obdarzonej eschatologicznymi wezwaniami z litanii loretańskiej. Maria uczestniczy w duchowych sukcesach człowieka i zachęca do podjęcia inicjatywy modlitewnej w celu otrzymania za Jej pośrednictwem niezbędnych łask. Patronat obejmuje najdoskonalsza istota – Bóg reprezentowany jest przez wątek Chrystusa upadającego pod krzyżem – symbolizując chwałę wynikającą z cierpienia oraz wizerunek Boleściwej Trójcy Świętej.

Przebieg prac konserwatorskich

Prace konserwatorskie przy kapliczce prowadzono w okresie od 08.08. 2014 do 20.10. 2014 (p3) (1a,2a,2b,3a,3b – przed konserwacją). Obiekt zamontowano na nowej żelbetowej płycie fundamentowej, poprzednio jej brak spowodował osiadanie kapliczki, powodując pęknięcia kamiennych modułów. Oczyszczono kamień z nieestetycznych i blokujących porowatość materiału czarnych nawarstwień tzw. fałszywej patyny. ograniczających odprowadzanie wilgoci i przyczyniających się do kumulacji soli w jego strukturze wskutek stałego zawilgocenia i związanej z tym destrukcji. Ponadto oczyszczono szczególnie trudne do usunięcia zabrudzenia kamienia metodą mechaniczną przy użyciu wybranych środków chemicznych - przy zastosowaniu okładów z ligniny nasączonych 4% kwasem fluorowodorowym.

Usunięto wszystkie nieprawidłowe nawarstwienia farby, zdezintegrowane, spękane i odspojone warstwy kamienia. Po wykonaniu czynności oczyszczających dokonano wzmocnienia struktury kamienia preparatem impregnującym, szczególnie od strony odwrocia, gdzie występowała najbardziej osypująca się warstwa przypowierzchniowa kamienia ukazująca się spod złuszczonej warstwy farby.

Od strony północnej zrekonstruowane pęknięcie w dolnej partii niszy z płaskorzeźbą Boleściwej Trójcy Świętej (fot.3b),. Odtworzono plastyczność szczególnie w twarzy św. Józefa. Dzieciątka Jezus oraz sylwetki postaci Anioła Stróża (fot.2b), w wyniku silnej dezintegracji kamienia i łuszczącej się, bardzo szkodliwej farby, powodującej zniekształcenie formy rzeźbiarskiej.

W ramach konserwacji estetycznej uzupełniono rażące ubytki formy masą sztucznego kamienia o barwie dopasowanej do uzupełnianych fragmentów. Wykonano konstrukcję pod większe uzupełnienia z niekorodującego mosiężnego drutu osadzonego na żywicy epoksydowej. W etapie finalnym konserwacji przeprowadzono zabieg hydrofobizacji. Przywrócono walory estetyczne kapliczki w celu ukazania naturalnej kolorystyki elementów kamiennych.

Powierzchnię daszku odczyszczono z produktów korozji, zmyto, osuszono, odtłuszczono acetonem. Całość zabezpieczono przez położenie podkładowej farby, zawierające inhibitory korozji, następnie pokryto powłoką farby grafitowej.
c.d.n.

Przypisy:
1. Ośrodki kamieniarskie wokół Myślenic, pracowały na piaskowcu z kamieniołomów w Borzęcie, Drogini, Dobczycach, Porębie, eksploatowanych od XVI w. Jeden z warsztatów kamieniarskich znajdował się w Borzęcie, gdzie na miejscowym kamieniu pracowali w XIX w. miejscowi „kamieniarze”: bracia Gubałowie. Jan i Piotr. Piotr obrabiał kamień, robił cokoły i gzymsy, Jan, który miał zdolności rzeźbiarskie wykonywał figury.
2. Kapliczki św. Floriana w Borzęcie i Bysinie posiadają jednakowe rozwiązanie architektoniczne cokołu oraz ujęcia plastyczne rzeźb i płaskorzeźb umieszczonych w bocznych elewacjach. Rozwiązania ikonograficzne nawiązują jednoznacznie do kapliczki borzęckiej, różnica występuje tylko w dolnej części, gdzie Chrystusa Nazareńskiego zastąpiono wizerunkiem patrona fundatora, św. Józefa. Zobacz: Cichoń S. Sz., Dwanaście miesięcy w objęciach figur i kapliczek przydrożnych. Ziemia myślenicka i okolice, t.1. Kraków 2016, s. 156.
3. Kompleksową konserwację techniczną i estetyczną kapliczki wykonała firma „Renowacja Zabytków Architektury – Andrzej Starowicz”, konserwator prowadzący: Katarzyna Magrysiewicz- Dobrzańska.

Stanisław Szczepan Cichoń Stanisław Szczepan Cichoń Autor artykułu

Absolwent Papieskiej Akademii Teologicznej na wydziale historia kościoła ze specjalizacją sztuki sakralnej. Autor książki "Dwanaście miesięcy w objęciach figur i kapliczek przydrożnych. Ziemia myślenicka i okolice".