Kapliczki w nowym świetle

Kapliczki w nowym świetle
Rzeźba Matki Bożej Różańcowej z Dzieciątkiem (przed i po konserwacji)

W Osieczanach znajduje się figuralna kompozycja otoczona leśnymi świadkami, kołyszącymi się w ukłonie dla majestatycznej postaci z naturalnego piaskowca

Kapliczka skrywa się pod kopułą dojrzałych konarów, trzepoczących igieł, wypełniających przestrzeń z prześwitami, przez które natura skierowuje naprzemiennie smugi jasności i cienia. Główny reżyser, światło tworzy iluminację polichromii kamiennej kompozycji, wydobywając z niej jasność i metafizyczną czystość.

Kapliczka (p1) prezentuje cokół w typie filarowym, posadowiona jest na dwustopniowym fundamencie, którego trzon posadowiony jest na wielościennej bazie z rozdwojonymi, pionowymi krawędziami, w górnej części profilowaną. Dwuczęściowy trzon ujęty jest spływającymi symetrycznie wolutami zdobionymi u szczytu ornamentem cekinowym na osi. Zakończony kostkowym kapitelem, wypełnionym od frontu napisem: „Fondatorowie i inni proszą o westchnienie”. Poniżej, w górnym, lewym narożniku widnieje napis: „witaj Królowo nieba”.

W centralnym miejscu filara, w rycinie o ściętych narożnikach, umieszczono inskrypcję: „Matełus i Mariana Piekarzowie, Fondatorowie. Proszą o pacierz za duszę zmarłe dnia 3 wrze”, poniżej w płycinie: „RP. 1833”. Na rewersie, w części frontowej filara znajduje się inskrypcja: „Jędrzej, Sobestian (p2), Regina i Jadwiga dzieci ih proszą o Zdrowaś” (p3).

Cokół zwieńczono wydatnym, profilowanym, koronującym gzymsem, w osi półkoliście wypiętrzony, wypełniony ornamentem muszlowym.

Na głównym cokole spoczywa mniejszy, wielowarstwowy oprofilowany cokolik dźwigający figurę Matki Bożej Różańcowej z Dzieciątkiem (p4) ozdobionych koronami typu zamkniętego (fot.2) (p5). Marię okrywa szeroki płaszcz wypływający spod korony, obustronnie wcinający się w postać. Pod nim wyłania się powłóczysta suknia przepasana w talii o regularnie opadających fałdach, z zarysem ukazującym lewe kolano, w dole odsłonięte palce stóp. Madonna z głową skierowaną w lewo, w postawie z zaznaczonym kontrapostem, trzyma na lewej ręce Dzieciątko odziane w udrapowaną szatę.

 

Dzieciątko w lewej ręce trzyma zminiaturyzowaną kulę ziemską - atrybut symbolizujący panowanie nad grzechem. Maria natomiast podtrzymuje różaniec wypływający z dłoni Jezusa, podkreślający Jej rolę jako Pośredniczki. Chrystus wskazuje mocą swej nieograniczonej władzy na Marię jako Królową Różańca Świętego. Oczy Marii wpatrzone w różaniec, podkreślają wybitne znaczenie tej modlitwy, z pełną afirmacją Jezusa.

 

Prace konserwatorskie

Prace konserwatorskie przy kapliczce prowadzono w dwóch etapach; od lipca 2012 do listopada 2013r. (fot. 1a, 2a,) (p6). Kapliczka usytuowana w lesie otoczona była drzewami, które zacieniały obiekt, powodując jego zawilgocenie, co sprzyjało rozwojowi mikroflory. Powierzchnia kapliczki była silnie zabrudzona, warstwa przypowierzchniowa kamienia miejscami odpadała. Nakrywa również była bardzo mocno zdezintegrowana z rozległymi ubytkami spowodowanymi osypywaniem się kamienia. Szczytowe partie rzeźby, nakrywę cokołu oraz kamienne stopnie pokrywała zielona warstwa mchów.

Nos Matki Bożej i głowa Dzieciątka były uszkodzone mechanicznie. Występowało zagrożenie upadku rzeźby Matki Bożej z Dzieciątkiem z powodu braku zakotwiczenia w zwieńczeniu cokołu. Daszek wykonany z użyciem prętów zbrojeniowych, skorodowany, pokryty warstwami złuszczającego się lakieru, prawdopodobnie dodany w II połowie XX wieku.

Najpierw wykonano stabilizację kapliczki, wybrano ziemię spod kolejnych elementów podstawy i podlewano je zaprawą cementową. Część stopni, które uległy wcześniej dyslokacji zdemontowano i osadzono poziomując na wykonanej wylewce. Figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem zdemontowano i następnie przy zastosowaniu trzpienia ze stali nierdzewnej przy użyciu żywicy epoksydowej osadzono na cokole w nawierconych w podstawie rzeźby i nakrywie cokołu otworach. Ubytki narożników stopni uzupełniono taszlami z piaskowca.

W ramach kompleksowej konserwacji kapliczki odczyszczono wstępnie powierzchnię kamienia metodą strumieniowania drobnymi cząstkami piasku i wody. Metoda pozwalała na oczyszczenie kamienia z nieestetycznych i blokujących porowatość materiału czarnych nawarstwień tzw. fałszywej patyny. Usunięto wszystkie nieprawidłowe naprawy i uzupełnienia o odmiennych od kamienia cechach fizycznych, ograniczających odprowadzanie wilgoci i przyczyniających się do kumulacji soli w jego strukturze wskutek stałego zawilgocenia i związanej z tym destrukcji. Wykonano zabiegi impregnacyjne wstrzymujące procesy destrukcji kamienia.

Drobne ubytki formy rzeźbiarskiej figury czy elementów prostych i profilowanych uzupełniono masą sztucznego kamienia o barwie dopasowanej do istniejącej kolorystyki kamienia. W miejscach większych uszkodzeń, szczególnie w partii szczytowej cokołu wykonywano dodatkowo konstrukcję z niekorodującego mosiężnego drutu osadzonego na żywicy epoksydowej. Głowę Dzieciątka, która była pęknięta i odspojona od tułowia zdemontowano i osadzono przy zastosowaniu trzpienia ze stali nierdzewnej z użyciem żywicy epoksydowej w nawierconych otworach w głowie i tułowiu Dzieciątka.

Fragmenty pocisku z I wojny światowej tkwiące w odwrociu cokołu pozostawiono in situ. Jednak ze względu na postępującą korozję metalu powodującą rozsadzanie kamienia zabezpieczono warstwą z inhibitorem korozji i pokryto cienką warstwą tynku z dodatkiem mikro włókien. Konserwację zakończono przeprowadzeniem zabiegu hydrofobizacji. Kapliczkę przekryto daszkiem z nową blachą tytanowo – cynkową (p7).

cdn.

 

Przypisy:

1. Nawiązuje do kapliczki znajdującej się w Borzęcie ,wzniesionej w roku 1817. Podobne rozwiązanie występuje również w Drogini z roku 1839.

2. Prawdopodobnie powinno być Sebastian.

3. Inskrypcja informuje, że w tym czasie mogła wystąpić epidemia przyczyniająca się do śmierci licznych zmarłych członków rodziny fundatorów, kapliczka spełniała funkcję pomnika nagrobnego.

4. Historia kształtowania się modlitwy różańcowej - zobacz: Stanisław Szczepan Cichoń, Gazeta Myślenicka nr 42/531 z dnia 03. 11. 2006, s.9.

5. Właściciele utrzymują, że u stóp figury Matki Bożej znajdowały się anioły, ale nie posiadają żadnej fotografii obiektu która by to udokumentowała.

6. Kompleksową konserwację techniczną i estetyczną kapliczki wykonała Konserwator Dzieł Sztuki mgr Katarzyna Magrysiewicz-Dobrzańska.

7. Projekt uzgodniono w trakcie komisji konserwatorskiej z udziałem przedstawiciela Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Stanisław Szczepan Cichoń Stanisław Szczepan Cichoń Autor artykułu

Absolwent Papieskiej Akademii Teologicznej na wydziale historia kościoła ze specjalizacją sztuki sakralnej. Autor książki "Dwanaście miesięcy w objęciach figur i kapliczek przydrożnych. Ziemia myślenicka i okolice".