Akcja

Piękno krzyżowych impresji

Piękno krzyżowych impresji

W przestrzeni publicznej majestatycznie widnieje sacrum w formie krucyfiksu gloryfikujące piękno różnorodnych kompozycji kapliczkowych. Pełnią rolę ołtarza Nowego Testamentu, przypominając o scenerii z jerozolimskich wydarzeń.

Świat naznaczony zostaje cierpieniem krzyża, ale z przesłaniem optymistycznym dla wyznawców rozumiejących sens życia razem z nim. Usytuowany na wolnej przestrzeni, pośród scen codziennego życia, wysyła nieograniczone bodźce do każdego człowieka, pytając o sens jego istnienia

W Polsce jeden z najstarszych krzyżowych wizerunków znajduje się w Licheniu położonym w Wielkopolsce, w powiecie konińskim, nad jeziorem Licheńskim. W 1151 roku Piotr Dunin ustawił krzyż granitowy znacząc połowę drogi między Kaliszem a Kruszwicą (fot.1). Według legendy ten krzyż został wykuty z głazów ze ścian rozebranej pogańskiej świątyni lub z posągu pogańskiego bóstwa, zwanego Lichem. Dawniej przechodził tamtędy szlak handlowy. Dzisiaj krzyż umiejscowiony w kapliczce znajduje się na rozdrożu dróg w centrum Lichenia, miejsca szczególnie czczonego, poświęconego Matce Bożej Królowej Polski. W pierwotne miejsce kultu pogańskiego wszedł krzyż uświęcając przestrzeń emanacją zasad nowej religii chrześcijańskiej.

Wokół kościoła św. Mikołaja w Krakowie stoi XIV wieczna gotycka kapliczka przydrożna tzw. latarnia zmarłych (fot.2). Prezentuje formę ośmiokątnego filara posadowionego na postumencie, zwieńczonego spiczastym daszkiem z krzyżem. Górne partie filara ozdobiono zasklepionymi arkadkami z maswerkami wypełnionymi trójliściem, nawiązując do pierwotnych górnych okien, które później zamurowano. W pierwotnym kształcie wewnątrz okienek umieszczano kaganek, który oświetlał pobliską przestrzeń ostrzegając przed zarazą, a również przypominał o modlitwie za zmarłych. Latarnia znajdowała się na terytorium szpitala dla trędowatych przed kaplicą św. Walentego na Kleparzu, istniejącym do 1818 r., w 1871 r. przeniesiono ją w obecne miejsce. Latarnie wznoszono przeważnie w Średniowieczu przed szpitalami, przytułkami, leprozoriami, cmentarzami, w miejscach zagrożonych zarażeniem.

W Dobczycach, na terenie skansenu znajduje się kapliczka w typie prostopadłościennego filara o podstawie w formie kwadratowej kamiennej płyty, zwieńczonego kostkowym gzymsem w formie kwadratowej płyty (fot.3). W dolnej części gzymsu dekoracyjny pasek z ostro zakończonych ząbków. W dolnej części filara wyryto napis podający datę powstania kapliczki „1604” , poniżej nieczytelne litery przypominające -„w P”.

Z każdej strony elewacji, w strefie fryzu, w niszach zwieńczonych nieforemnymi łukami wyryto płaskorzeźby prawdopodobnie przedstawiające: od strony południowej klęczącą postać św. Jana apostoła, zapewne imię fundatora kapliczki, od północnej Marii Magdaleny, z tyłu od zachodniej Maryi. Ukazują sylwetki o orientacji ludowej wręcz prymitywnej, świadczą o tym niewspółmiernie duże głowy w stosunku do nieukształtowanej postaci. W części frontowej usytuowano płaskorzeźbę Jezusa Frasobliwego (fot.4). Przy atrybucji postaci, chociaż brak źródeł czy podpisów, należy się odwołać do Ewangelii św. Jana [J.18,25-26 ], zakładając że twórca kierując się zapiskami z Pisma Świętego, wygrawerował pod krzyżem sylwetki postaci wiernych aż do końca. Postument pokryty został okapem kryjącym kostkowy gzyms a zarazem dźwigającym kamienny krucyfiks.

cdn.

Stanisław Szczepan Cichoń Stanisław Szczepan Cichoń Autor artykułu

Absolwent Papieskiej Akademii Teologicznej na wydziale historia kościoła ze specjalizacją sztuki sakralnej. Autor książki "Dwanaście miesięcy w objęciach figur i kapliczek przydrożnych. Ziemia myślenicka i okolice".