Rembrandt w Myślenicach

17 maja 2007 Wydanie 17/2007
Rembrandt w Myślenicach
W Muzeum Regionalnym można oglądać prace Rembrandta

Rembrandt van Rijn (1606-1669) to jeden z najwybitniejszych malarzy wszechczasów. Artysta jest także uznawany za mistrza i niedościgły wzór w posługiwaniu się sztuką graficzną, szczególnie akwafortą. Kolekcję 273 dzieł wykonanych tą techniką prezentuje Muzeum Regionalne w Myślenicach. Rembrandt pozostawił około 700 obrazów, 2000 rysunków oraz prawie 300 grafik. Muzeum myślenickie prezentuje zatem niemal kompletną spuściznę graficzną mistrza.

Swoje grafiki Rembrandt stworzył w latach 1628-1665. Były to wizerunki matki, sceny z Nowego i Starego Testamentu, święci, holenderskie pejzaże, sceny rodzajowe, alegoryczne, batalistyczne i literackie, akty oraz mistrzowskie w przekazie portrety. Zwłaszcza z tych ostatnich artysta jest szczególnie znany. Mistrz nie kryje w nich niedoskonałości ludzkiego ciała oraz oznak nieuchronnej starości. Często odwzorowuje stan psychiczny czy emocje portretowanego. Dotyczy to również licznych autoportretów. Studiując je, jesteśmy świadkami artystycznej i emocjonalnej ewolucji Rembrandta.

Historia prezentowanych grafik jest bardzo zawiła. W 1864 roku Georges Duplessis, dyrektor francuskiej Biblioteki Narodowej przy Luwrze i konserwator paryskiego Gabinetu Rycin, autor do dziś uznawanych za kanoniczne katalogów dzieł i wydruków starych grafik otrzymał od rządu francuskiego zadanie znalezienia odpowiednich środków, które uratowałyby przed zniszczeniem wskutek procesu płowienia i niszczenia papieru grafiki Rembrandta, znajdujące się w wielu zbiorach prywatnych oraz w Luwrze. Miał też oczyścić i zakonserwować istniejące jeszcze płyty miedziorytnicze oraz odtworzyć według grafik te płyty, które zaginęły. Georges Duplessis zlecił jednemu z najwybitniejszych rytowników tamtych czasów, geniuszowi grafiki Armandowi Durand to nadzwyczaj czasochłonne i ciężkie zadanie. Armand Durand i Nicephor opracowali technologię konserwacji starych i podrapanych płyt miedziorytniczych oraz skazanych na zniszczenie grafik, wykonanych na zawierającym kwas papierze. Dzięki akcji ratunkowej Armanda Durand, któremu udało się oczyścić z przeróbek i przywrócić pierwotny stan większości płyt miedzianych, w znacznej części uratowano graficzny dorobek Rembrandta. Do odrestaurowania zużytych lub do odtworzenia nie istniejących już płyt miedzianych używano najwartościowszych materiałów: srebra, amalgamatu, stali, rtęci, miedzi i bitumu z Morza Martwego. Dlatego prace należące do tej kolekcji pojawiły się w tak małym nakładzie. Z pierwszych odbitek akwafort Rembrandta tłoczonych w latach 1630-1650 w jego warsztacie częściowo przez mistrza i uczniów zachowało się niewiele egzemplarzy. Część ze starych akwafort Rembrandta została zniszczona przez działanie czasu, m.in. dlatego, że do sporządzonych odbitek użyto zawierających kwas gatunków papieru wyprodukowanego na bazie drewna i celulozy. Grafiki Armanda Durand oparte na dziełach Rembrandta odbite są na specjalnym, najwyższej jakości papierze czerpanym i także dzięki temu są nieprześcignione w swojej świetności i czystości. Theo van Gogh, brat Vincenta van Gogha, zaprzyjaźniony z Armandem Durand, bardzo wysoko cenił wraz z bratem jego kunszt i żałował, że nie udało mu się nabyć niektórych akwafort z nielicznych teczek Duranda. Wszystkie opracowane przez Armanda Durand grafiki Rembrandta, których odbitki powstały w latach 1865-1867 na zlecenie Luwru, mają na odwrocie papieru czerpanego pieczątkę Duranda, która zaklasyfikowana jest w sporządzonym przez Lugta katalogu pieczątek kolekcjonerskich pod numerem LUGT2934.

Zbiór grafik Rembrandta, którego powstanie w takim rozmiarze możliwe było tylko dzięki miedzianym płytom zakonserwowanym i odtworzonym przez Armanda Durand, daje jedyną i niepowtarzalną okazję do podziwiania takiej ilości dzieł powstałych pod ręka Rembrandta. Wartość tej kolekcji tkwi także w jej walorach edukacyjnych, daje okazję do kontemplacji i analizy zbioru prac Rembrandta zarówno pod kątem precyzji ich wykonania, jak i przedstawionych treści.

Kolekcja grafik Rembrandta jest unikatem na skalę światową. Prace pochodzą ze zbiorów prywatnych. Ekspozycja była już prezentowana m.in. we Wrocławiu, Szczecinie, Stalowej Woli, Łodzi, Katowicach, Legnicy. Myślenice są ostatnim miastem w Polsce, gdzie eksponowana jest ta wystawa! Następnie wraca do Luksemburga. Wystawa czynna będzie w dniach od 11 maja – do 26 czerwca w godzinach pracy Muzeum. Serdecznie zapraszamy!

Bożena Kobiałka