Szlakiem przydrożnych figur i kapliczek. Szlak Nepomucenowy: Lubień, Krzeczów

Szlakiem przydrożnych figur i kapliczek. Szlak Nepomucenowy: Lubień, Krzeczów

W południowej części powiatu myślenickiego w Lubniu, niedaleko rzeki Lubieńki znajdujemy osobliwą kapliczkę ukazującą św. Jana Nepomucena 

Prezentuje nietypowe ukształtowanie cokołu w ujęciu filarowym, posadowiony został na profilowanym postumencie zwężającym się w górnej partii. Filar o bazie złożonej z płyt uskokowo zwężających się do góry, zwieńczony został kostkowym kapitelem, ozdobiony z trzech stron stylizowanymi główkami aniołków ujętych w stylizowane kwiaty. W narożach w górnej części widnieją elementy dekoracyjne w formie ślimacznic(fot.2). W elewacji frontowej filara wyryto inskrypcję: „Ja Sebastyan Mizera Fundator Tey figury na chwałę s. Jana Nepomucena wystawioney dnia 1 stycznia R.P 1776 za duszę jego Proszę o Pozdrowienie”.

Kapliczkę wieńczy rzeźba św. Jana Nepomucena w stroju kanonika (fot.2). Ukazany jest z nieodłącznym atrybutem, krzyżem z symbolem męczeństwa - palmą, który lewą ręką przytula do ciała. Twarz zamyślona, przepełniona bogobojnością, całkowicie zanurzona w duchowej kontemplacji. Sprawia wrażenie całkowitego wtopienia się w dzieło Męki Pańskiej.

Kierujemy się dalej na południe, docieramy do Krzeczowa, gdzie również znajduje się niepospolita kamienna kapliczka z figurą św. Jana Nepomucena pochodząca z 1780 roku (fot.3). Prezentuje typ filarowy o czworościennej podstawie, posadowiony na nowo wykonanym fundamencie. Trzon filara ujęty wolutami, charakterystycznie zawiniętymi u góry(fot.4). Zwieńczony jest okapem, spod nim wyłania się kostkowy gzyms. Powyżej, profilowany cokolik dźwiga rzeźbę św. Jana Nepomucena z silnie wyartykułowanym kontrapostem(fot.5). W dłoni trzyma kamienny krucyfiks zwrócony ukrzyżowaniem ku prawym ramieniu. Postać św. Jana Nepomucena o wydłużonej, pełnej skupienia, zaangażowanej twarzy, podkreślona została wyrazistymi oczami oraz wysuniętymi kośćmi policzkowymi. Spod biretu spływają długie, kręcone włosy układające się w loki. Postać wpatrzona w krucyfiks, zanurzony w akcie uwielbienia Chrystusa Ukrzyżowanego.

Świętemu przypisano strój kanonika charakteryzującego się sutanną o zrytmizowanych fałdach opadających w dół, na której nałożona jest komża wzbogacona u spodu ozdobną koronką z motywem stylizowanych kwiatów. Na ramionach ma narzucony mandolet ozdobiony ornamentem esownicowym, związany na piersiach sznurem z dekoracyjną kokardką z ozdobnie zwisającymi pętelkami.

W 2017 roku przeprowadzono pełną konserwację kapliczek: w Lubniu (fot.1a,2a) oraz w Krzeczowie (p1) (fot.3a,4a,5a) (p2). W trakcie prac konserwatorskich obu powyższych kapliczek, najpierw usunięto wszystkie późniejsze zaprawy cementowo-wapienne pokrywające powierzchnię cokołu i częściowo rzeźby. Wykonano zabiegi impregnacyjne wzmacniające strukturę kamienia przez nasączenie preparatem krzemoorganicznym. W końcowym etapie scalono kolorystycznie wszystkie elementy kamienne specjalistycznymi farbami laserunkowymi oraz poddano kamień hydrofobizacji.

W pozostałych procesach wystąpiły różnice, uzależnione od dezintegracji kamienia w zależności od jego twardości oraz wpływu czynników zewnętrznych. Kapliczkę w Krzeczowie przeniesiono na pobliską skarpę, położoną po przeciwległej stronie głównej drogi, gdzie wykonano nowy fundament. Zaprojektowano rekonstrukcję figury i cokołu na podstawie zachowanych fotografii i oryginalnych fragmentów. Uzupełniono rozległe i powierzchniowe ubytki formy rzeźbiarskiej w zależności od skali destrukcji w naturalnym lub sztucznym kamieniu. Zrekonstruowano woluty ujmujące filar, usuwając nieoryginalne warstwy zaprawy, przywracając żłobiony kształt ścian bocznych. Wstawiono duży fragment piaskowca w obrębie nóg świętego, łącząc go z odtworzonym postumentem przy użyciu nierdzewnych, stalowych kotw. Właściwie ukształtowano draperię szat przy wykorzystaniu masy ze sztucznego kamienia.

Odtworzono inskrypcję, w niewielkim iluzyjnie malowanym kartuszu umieszczono napis „św. Janie Nepomucenie 1780 r. ”. Na odwrociu poniżej prostokątnego pola w odcieniu różu odtworzono napis „1972 S.T.”, zapewne data wykonania doraźnej naprawy kapliczki.

Elementy metalowe odczyszczono z korozji, następnie zabezpieczono je farbą podkładową, pokrywając powierzchnię w odcieniu brązu. Miedzianej płycie, tworzącej zadaszenie przywrócono oryginalny kształt. Przestrzeń pomiędzy kapliczką a metalowym ogrodzeniem wysypano drobnym, szarym żwirem w celu rozproszenia wody opadowej, która mogłaby uszkadzać dolną część kapliczki.

Natomiast w procesie konserwatorskim w kapliczce w Lubniu uzupełniono rozległe i powierzchniowe ubytki formy rzeźbiarskiej w sztucznym kamieniu. W miejscach głębszych uszkodzeń wstawiono fragmenty piaskowca przy użyciu stalowych kotw. W zwieńczeniu cokołu dokonano częściowej rekonstrukcji główek aniołków, kwiatów oraz czterech ślimacznic wraz z innymi detalami w postaci wałków i krawędzi. Elementy dekoracyjne wcześniej były pokryte zaprawą lub uległy miejscowo niemal całkowitemu zatarciu. Wykonano chroniący kapliczkę półkolisty daszek z miedzianej blachy. Otoczenie kapliczki wysypano żwirem, otoczono drewnianym płotkiem.

Symfonia bezpieczeństwa pod dyrekcją wysłannika z niebios rozgrywa się w królestwie wodnego żywiołu. Święty Jan Nepomucen był szczególnie czczony jako patron czuwający nad bezpieczeństwem profesji związanych z wodą czy powstającej wokół niej infrastruktury. Orędownik chroniący od powodzi, stał się mężem opatrznościowym w kamiennej powłoce, stawiany wokół mostów, zbiorników i rzek.

Stoisz od zawsze, więc jesteś jednym z nas, zapominając o twoim kamiennym wcieleniu, widzimy w tobie obrońcę wartości nieprzemijających. Idziemy z wyprostowanym kręgosłupem, z wesołym błyskiem w oku, spoglądamy na wymiar duchowy przydrożnej kompozycji. Ogarnia nas radość ze spotkania kamiennej ikony owiniętej szalem wibrującego powietrza przyjmującego wyzwanie świetlistej gamy barw o słonecznej obediencji w codziennym zmaganiu z wirującą płaszczyzną ziemskiego profanum.

Duchowy imperatyw otulający kompozycję tworzy sakralizację miejsca niby uśpionego, niby śpiewającego melodię tchnącą liryzmem rozpływającym się w przestrzeni. Następuje egzaltacja powietrza nasączona melancholijnym nastrojem wypływającym z kamiennej figury.

Przypisy:

1. Kompleksową konserwację techniczną i estetyczną kapliczek na zlecenie władz gminy Lubień wykonał konserwator - Stanisław Strzelczyk

2. Fot. wykonał Stanisław Strzelczyk

 

Stanisław Szczepan Cichoń Stanisław Szczepan Cichoń Autor artykułu

Absolwent Papieskiej Akademii Teologicznej na wydziale historia kościoła ze specjalizacją sztuki sakralnej. Autor książki "Dwanaście miesięcy w objęciach figur i kapliczek przydrożnych. Ziemia myślenicka i okolice".