Portal

Tradycje akademickie: Stopnie naukowe I

Tradycje akademickie: Stopnie naukowe I
Ryszard Tadeusiewicz Naukowiec AGH, absolwent myślenickiego LO

Powracając po świątecznej przerwie do przybliżania czytelnikom Gazety Myślenickiej różnych aspektów życia akademickiego, chciałbym dzisiaj omówić system stopni naukowych, który jest od ponad stu lat stosowany w większości uczelni europejskich, w tym we wszystkich polskich. Co pewien czas podnoszą się wprawdzie protesty (zwłaszcza młodych pracowników naukowych) przeciwko tej „drabinie” o wielu szczeblach, ale mimo wielu zmian wprowadzonych przez nowe prawo o szkolnictwie wyższym – układ stopni naukowych z tytułem naukowym profesora na samym szczycie nadal trwa i są liczne, ważne argumenty za jego utrzymaniem.

Zanim opowiem o stopniach naukowych – kilka słów powiem o tytułach zawodowych licencjata oraz magistra, które stopniami naukowymi nie są (chociaż niektórzy świeżo „upieczeni” magistrzy chętnie mylnie tak je przedstawiają), ale które są niezbędnym „fundamentem”, na którym musi się oprzeć tę właściwą drabinę stopni naukowych (o której opowiem za tydzień).

Studia wyższe w Polsce zostały podzielone na dwa etapy w ramach tak zwanego Procesu Bolońskiego (którego jednak nie należy mylić z Kartą Bolońską, której podpisywanie opisywałem w jednym z wcześniejszych felietonów).

Byłem i jestem przeciwnikiem dzielenia studiów na te etapy, ale tak to obecnie funkcjonuje z mocy prawa, więc wszyscy się musimy temu podporządkować. Pierwszy etap trwa zwykle trzy i pół roku i kończy się (po pomyślnym zdaniu przez studenta wszystkich egzaminów i przedłożeniu stosownej pracy dyplomowej) nadaniem tytułu zawodowego licencjata (a w uczelniach technicznych – inżyniera). Posiadacz takiego tytułu może już szczycić się posiadaniem cenzusu wyższego wykształcenia – i wielu absolwentów wyższych uczelni na tym poprzestaje, rozpoczynając pracę zawodową.

Część z licencjatów podejmuje jednak kolejne studia (drugiego stopnia), kończące się uzyskaniem tytułu zawodowego magistra. Studia magisterskie trwają trzy lub cztery semestry i są ukierunkowane na uformowanie intelektualne przyszłego absolwenta w kierunku kwalifikacji do pracy twórczej. Zamiast więc wyłącznie gromadzić wiedzę (co było istotą studiów I stopnia) – uczestnik studiów II stopnia poznaje tajniki procesów tworzenia nowej wiedzy.

To ambitne formowanie intelektualne kończy się przedłożeniem i obroną pracy magisterskiej, będącej samodzielnym dziełem twórczym studenta. Pomyślne przejście tego etapu skutkuje uzyskaniem tytułu zawodowego magistra. Tytuł ten funkcjonował już w średniowiecznych uniwersytetach i pochodził od łacińskiego słowa „magister” oznaczającego nauczyciela.