Zbrodnia katyńska – cz. II Emil Boguta

Zbrodnia katyńska 
– cz. II Emil Boguta

Emil Józef Boguta, ur. 3 września 1895 r. w Krakowie (a ściślej: w Łagiewnikach pow. Podgórze), syn Józefa i Bronisławy z domu Rutkowska, wykształcenie podstawowe (ukończył 4 klasy szkoły powszechnej)
i zawodowe – policyjne.

Będąc w wieku dwudziestu lat został wcielony do armii austriackiej, w której w czasie I wojny światowej (od 15.02.1915 r. do 31.10.1918 r.) w 2 kompani 10 Pułku Piechoty armii austriackiej odbył czynna służbę wojskową. W archiwum rodzinnym zachowało się poświadczenie, jakie dnia 10 listopada 1926 r. złożyli w tym zakresie przed Sądem Powiatowym w Dobczycach świadkowie: Aleksander Kalisz („kupiec”) i Tomasz Bergiel („posłaniec sądowy w Dobczycach”).

Służbę w Policji rozpoczął 1 grudnia 1919 r. na Posterunku w Kawcu, skąd po pewnym czasie został przeniesiony do Wiśniowej, początkowo jako starszy posterunkowy, później na stanowisku komendanta Posterunku. W 1924 r. ukończył w Krakowie kurs dla przodowników Policji Państwowej (świadectwo ukończenia VIII kursu dla przodowników nr 3/396 z dnia 10.07.1924 r.). Oficjalne mianowanie Emila Boguty przez Komendanta

Policji Państwowej województwa krakowskiego na przodownika PP nosi datę 1.09.1925 r. Z tego roku datowane jest również zaświadczenie o jego przynależności do Powiatowego Koła „Ligi Obrony Powietrznej Państwa” w Wieliczce. (Kawec, Wiśniowa i Dobczyce należały wówczas administracyjnie do powiatu wielickiego).

Był również członkiem Związku Strzeleckiego, biorąc czynny udział w imprezach organizowanych przez ten związek. Świadczy o tym m.in. dyplom z zawodów strzeleckich odbytych w maju 1935 r. w Mielcu, gdzie uzyskał wynik 82 pkt./100. Datę 29.11.1932 r. nosi dokument przeniesienia służbowego Emila Boguty (z dniem 5.12.1932 r.) do powiatu mieleckiego na Posterunek PP w Czerminie-Kolonii, skąd wkrótce przeszedł na stanowisko komendanta Posterunku w Gawłuszowicach, pełniąc tę służbę do wybuchu II wojny światowej. Jak pisze w okolicznościowym opracowaniu p.t. „Mój Dziadek” wnuczka Emila Boguty – Bogumiła Tenerowic: „Wobec powszechnej mobilizacji we wrześniu 1939 r., która objęła również Policję, większość okręgów policyjnych w zachodnich i południowych rejonach rozpoczęła ewakuację na wschód. Emil Boguta podążył wraz z nimi. Od tego momentu rodzina straciła całkowicie z nim kontakt. W domu pozostała żona z trójką dzieci, córkami – Marią i Teresą oraz synem Antonim. Teresa zmarła na dyfteryt za okupacji. [żona] po zakończeniu wojny wróciła do rodzinnych Myślenic. Zmarła w 1982 r. w całkowitej niewiedzy o losach męża”.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że żoną Emila Boguty była Stanisława z d. Rykała, rodowita myśleniczanka, siostra znanego powszechnie i zasłużonego dla Myślenic Tadeusza Rykały. Myśleniczaninem był również brat Emila Boguty – Adam, również znany jako aktywny niegdyś członek i działacz T.G. „Sokół”. Prochy rodziców Emila i Adama Bogutów – Józefa i jego pierwszej żony – Bronisławy z Rutkowskich spoczywają w rodzinnym grobowcu na cmentarzu parafialnym w Myślenicach. W Myślenicach zamieszkują również potomkowie Józefa Boguty z jego drugiego małżeństwa z Wiktorią z domu Wierciak (primo voto Pardyak). Żona Emila Boguty – Stanisława zmarła w 1982 r. jako wdowa, gdyż postanowieniem Sądu Grodzkiego w Mielcu z dnia 1.05.1950 r. uznano Emila Bogutę jako zmarłego z dniem 30.09.1950 r. W 1990 r. nazwisko Emila Boguty odnalezione zostało na Liście Ostaszkowskiej, zawierającej wykaz policjantów więzionych w obozie internowanych w Ostaszkowie, o czym jego córka Maria została oficjalnie poinformowana przez „Rodzinę Katyńską” pismem z dnia 3.02.1991 r. Informacja ta została potem potwierdzona w dniu 15.05.1991 r. przez Polski Czerwony Krzyż.

Obóz w Ostaszkowie był największym spośród wszystkich, w których więziono Polaków internowanych na terenach zajętych po 17 września 1939 roku przez Armię Czerwoną. Założono go w monasterze Nowa Pustyń, położonym ok. 11 km. od Ostaszkowa, na północny zachód od Kalinina (Tweru), przy linii kolejowej Wielkie Łuki-Bołogoje, tj. ok. 300 km. na północny zachód od Moskwy. Mieścił się na wyspie Stołbny na jeziorze Seliger. Na początku listopada 1039 roku zgromadzono tu 8397 jeńców, w kwietniu 1940 r. było ich już mniej - 6570, w tym 400 oficerów. Trafili tu żołnierze KOP, oficerowie, podoficerowie i szeregowcy wywiadu, żandarmerii wojskowej, służby więziennej oraz kilka tysięcy policjantów. Więźniów Ostaszkowa mordowano w Twerze, grzebano w zbiorowych mogiłach w Miednoje. Na cmentarzu są oni upamiętnieni imiennymi tabliczkami, wśród których znajduje się również tabliczka z nazwiskiem Emila Boguty. Jego nazwisko umieszczone jest też na jednej z płyt nagrobnych symbolicznej nekropolii pomordowanych policjantów, utworzonej w 1994 r. na terenie Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach. W celu upamiętnienia wyryto na tych granitowych płytach nazwiska, imiona i wiek zidentyfikowanych pomordowanych policjantów II RP. Jest tam również „Grób Policjanta Polskiego”, w którym złożono szczątki nieznanego policjanta ekshumowane z Miednoje.

Nazwiska pomordowanych w Twerze policjantów (a wśród nich Emila Boguty) znajdują się ponadto na tablicy pamiątkowej w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie.

Emil Boguta figuruje także na tablicy pamiątkowej usytuowanej na północnej ścianie kościoła pw. św. Jakuba w Myślenicach zatytułowanej: „Golgota Wschodu, 1940-2010, 60 lat. Ofiarom mordu Katyń – Charków – Miednoje…Wach. Emil Boguta”.

Przy udziale wnuczki Emila Boguty – Bogumiły Tenerowicz, w dniu 11.04.2016 r., w Alei Dębów Katyńskich w Lubinie posadzony został „Dąb Pamięci” Emila Boguty. Bogumiła Tenerowicz jest też autorką wydanego w formie albumu życiorysu Emila Boguty, ilustrowanego licznymi fotografiami i fotokopiami archiwalnych dokumentów. Ponadto jego biogram znajduje się w opracowanym przez Jerzego Skrzypczaka „Mieleckim Słowniku katyńskim”, wydanym w 2015 r. przez Muzeum Regionalne w Mielcu. Kilka zdjęć Emila Boguty i członków jego rodziny można znaleźć w albumie Barbary Tesse p.t. „Myśleniczan portret własny w starej fotografii”.

Emil Boguta był odznaczony Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości (1929) oraz (pośmiertnie) Krzyżem Kampanii Wrześniowej 1939 (Londyn 1895). Pośmiertnie też mianowano go na stopień aspiranta Policji Państwowej.

Dziękuję serdecznie p. Bogusławie Tenerowicz za udostępnienie albumu – życiorysu Emila Boguty i przekazane o nim informacje.

Kazimierz Pardyak