Andrzej Średniawski (1857-1931)

Listopad to miesiąc, w którym przypada rocznica zarówno urodzin jak i śmierci Andrzeja Średniawskiego. Ten wybitny polityk, publicysta i działacz społeczny był związany z ziemią myślenicką. Należał do czołowych przedstawicieli polskiego ruchu ludowego, który powstał w Galicji pod koniec XIX wieku.

Przyszły polityk urodził się 24 listopada 1857 roku w Górnej Wsi w ubogiej chłopskiej rodzinie. Jeszcze za życia Średniawskiego, jego rodzinna miejscowość została włączona do Myślenic. Pomimo ciężkiej sytuacji materialnej zdobył zawód szewca. W Górnej Wsi odziedziczył również gospodarstwo rolne.

Już od młodości Średniawski angażował się w działalność społeczną i polityczną. Pochodzący z Górnej Wsi rolnik uczestniczył w tworzeniu Stronnictwa Ludowego. Ta pierwsza partia ludowa w Galicji powstała podczas zjazdu założycielskiego, który odbył się w Rzeszowie w 1895 roku. Z chwilą przekształcenia się tego ugrupowania w Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL), zasiadał we władzach tej partii. Stronnictwo Ludowe, a od 1903 roku Polskie Stronnictwo Ludowe, odegrało ogromną rolę w polskim życiu politycznym, zarówno w Galicji, jak i w niepodległej Polsce. Po rozłamie w partii, mającym miejsce w 1913 roku, polityk stał się jednym z liderów PSL „Piast”.

Andrzej Średniawski zasiadał w organach władzy ustawodawczej monarchii Habsburgów. Jeszcze z listy Stronnictwa Ludowego został wybrany posłem VII kadencji Galicyjskiego Sejmu Krajowego we Lwowie. Obejmowała ona lata 1895-1901. Poseł próbował lobbować za projektami, które można było zrealizować w pobliżu jego rodzinnej miejscowości. Na forum Sejmu Krajowego działacz Stronnictwa Ludowego wielokrotnie zabiegał, żeby w Myślenicach powstała fabryka kapeluszy i szkoła kapelusznicza. W 1907 roku Średniawski, już jako polityk PSL, został wybrany deputowanym do Rady Państwa (niem. Reichsrat) w Wiedniu. Nazywano tak dwuizbowy parlament austriacki, reprezentujący od lat 60. XIX wieku Przedlitawię, czyli austriacką część dualistycznej monarchii Habsburgów. Średniawski dwukrotnie był wybierany do Rady Państwa. Był posłem XI kadencji (1907-1911), zasiadał również w austriackim parlamencie w ostatniej XII kadencji (1911-1918).

Po wybuchu I wojny światowej w 1914 roku polityk „Piasta” działał w Naczelnym Komitecie Narodowym (NKN), aktywnie wspierając wysiłek militarny Legionów Polskich. Średniawski był gorącym zwolennikiem formowania oddziałów legionowych w czasie I wojny światowej. Na początku konfliktu w imieniu PSL „Piast” publicznie zadeklarował umundurowanie około tysiąca legionistów. Deputowany wiedeńskiej Rady Państwa bezpośrednio zaangażował się także w proces formowania Legionów Polskich. Od pierwszych tygodni wojny działał w Komisariacie Wojskowym NKN w Myślenicach. Komisariat był odpowiedzialny za kwestię organizacji oddziałów legionowych na terenie powiatu myślenickiego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Średniawski zasiadał w parlamencie odrodzonego kraju. Był posłem wybranym z list PSL „Piast”. W latach 1919-1922 zasiadał w ławach Sejmu Ustawodawczego. Najważniejszym dziełem tego sejmu było uchwalenie konstytucji marcowej 17 marca 1921 roku. Przyjęcie uchwały zasadniczej przez polski parlament, kończyło trudny proces scalania państwa po okresie rozbiorów.

Zwieńczeniem bogatej kariery politycznej Andrzeja Średniawskiego było dwukrotne zdobycie przez niego mandatu senatorskiego. Przez osiem lat zasiadał w ławach izby wyższej polskiego parlamentu. Był senatorem zarówno I jak i II kadencji Senatu. Pierwsza z nich trwała od 1922 do 1927 roku, druga kadencja obejmowała lata 1928-1930.

Oprócz krajowej działalności politycznej Średniawski angażował się także w życie społeczne Myślenic. Pełnił wiele ważnych funkcji w mieście nad Rabą. Był członkiem Rady Powiatowej oraz zastępcą prezesa Wydziału Powiatowego (1904-1912). Piastował również stanowisko dyrektora Powiatowej Kasy Oszczędności i wiceprezesa Okręgowego Towarzystwa Rolniczego. To dzięki jego staraniom w Myślenicach udało zrealizować się wiele inwestycji. Wśród nich można wymienić: założenie spółki mleczarskiej, ufundowanie parowej fabryki kapeluszy oraz uregulowanie brzegów potoku Bysinki. Nie ulega jednak wątpliwości, że najbardziej znanym obiektem w Myślenicach – kojarzonym, z osobą Średniawskiego – jest szkoła rolnicza. Powstanie tej instytucji, założonej jeszcze przed wojną, było realizacją testamentu polityka.

Andrzej Średniawski zmarł 13 listopada 1931 roku w rodzinnym domu. Pogrzeb polityka odbył się 16 listopada. Na uroczystościach pogrzebowych pojawiło się wielu mieszkańców Myślenic i okolicznych miejscowości oraz liczni członkowie i sympatycy PSL-u z całego kraju. Na pogrzeb przybyli specjalnie z Warszawy najważniejsi politycy „Piasta”, na czele z Wincentym Witosem i Władysławem Kiernikiem.

Bibliografia

Górecka E., Garbień A., „Jestem chłop. Rzecz o Andrzeju Średniawskim na tle lokalnej historii Myślenic”, Myślenice 2023.

„Myślenice: monografia miasta”, red. Tomasz Gąsowski, Myślenice-Kraków 2012.

Andrzej Małysa