Chrystus Nazareński - preambuła Golgoty
Kapliczki na starych zdjęciach z kolekcji Bogdana Kowalcze
Bolesny szlak kapliczkowy kieruje nas do epicentrum nauki chrześcijańskiej – chrystocentryzmu, tajemnicy Logosu. Strategię ludzkiego zbawienia wyznacza męka krzyżowa ze zwycięskim przesłaniem Zmartwychwstania. Podróż szlakami małej architektury rozpoczynamy od preludium Golgoty: pojmania i biczowania Jezusa. Na przełomie XVIII/XIX wieku szczególnego kultu nabierają wizerunki Chrystusa Nazareńskiego, odzwierciedlające nastroje społeczne wynikające ze zniewolenia Ojczyzny.
Pod sklepieniem liściastych pnączy splatających się we wzajemnych uściskach spotykamy kamienną postać. Przy dawnym trakcie wielickim (aktualnie ulica Łokietka w Myślenicach), znajduje się kapliczka figuralna z wieńczącą rzeźbą Chrystusa Nazareńskiego. Została ona ufundowana przez Marcina i Franciszkę Łęczyńskich w 1772 roku, po klęsce konfederatów barskich, zrzeszających ludność Podhala, Pomorza, Warmii, Mazur i Warszawy, a przyprowadzonych przez Koniecpolskiego w dorzecze Raby (1). Wybudowana została na miejscu ich masowej mogiły. Cokół w formie filara osadzonego na profilowanej bazie, zamknięty kostkowym, nieznacznie profilowanym, wydatnym gzymsem, posadowiony został na jednostopniowym fundamencie. W części centralnej filara, w prostokątnej ramie o wciętych narożnikach, widnieje aktualnie inskrypcja: „Marcin Panua (2) tu prosi o Zdrowaś Maryja, RP 1772”. Powyżej gzymsu wznosi się wielostopniowy cokolik w formie przysadzistej tralki, w którym osadzono rzeźbę Chrystusa Nazareńskiego. Stojąca postać odziana jest w tunikę z zarysem uwypuklającym ledwo widoczne zgięcie prawego kolana, spod niej wystają palce stóp. Sznur swobodnie oplatający szyję spływa wzdłuż ciała, krępując ułożone równolegle dłonie, poniżej węzeł, z którego wypływa pętla z rozchodzącymi się końcami. Na piersiach zwisa szkaplerz z wygrawerowanym krzyżem, nawiązując do herbu zakonu trynitarzy (3). Owalną, szeroką twarz ujmują fryzowane włosy opadające na kark, głowę wieńczy cierniowa korona. Przymknięte oczy oraz wąskie, zaciśnięte usta nadają rzeźbie ekspresji i potęgują wrażenie cierpienia. Całość konstrukcji przekrywa półkolisty, metalowy baldachim wsparty na czterech metalowych prętach zakotwionych w zwieńczeniu filara.
Smutek Chrystusa ukazany w rzeźbie z roku 1772 symbolizuje też rozpacz narodu u progu upadku państwa i rozbioru terytorialnego. Bolesne spojrzenie rzeźby Chrystusa Nazareńskiego to stop-klatka pasji, będącej preambułą kwintesencji Nowego Testamentu. Paralelną sytuację Narodu Polskiego obrazują upadki powstań, generujące fale przemocy i prześladowań. Otarcie łez w okresie międzywojennym to niby przelotna chusta wolności. W następstwie ogromnej eskalacji cierpienia, zrealizowawszy narodową Drogę Krzyżową, odzyskujemy naszą tożsamość. Jaka jest cena suwerenności?. Logika ludzka nie jest w stanie stworzyć parametrów ją wytyczających – „Ku wolności wyswobodził nas Chrystus” [Ga 5,1].
Przypisy
(1) Relacja Anny Cichoń-Koniecpolskiej, wynikająca z pisma do proboszcza parafii w Myślenicach. Pismo niedatowane, treść sugeruje okres zaraz po II wojnie światowej.
(2) Zamiast „Panua” powinno być: „Fundator”, zniekształcenie nastąpiło w trakcie próby odnowy kapliczki.
(3) Herb zakonu wywodzi się z wizji św. Jana Mathy, ukazującej Chrystusa Pantokratora z niebiesko-czerwonym krzyżem wraz z dwoma niewolnikami o ciemnej i białej karnacji skóry, co nawiązuje do podstawowego charyzmatu zakonu – wykupu niewolników.
