Człowiek a przyroda, czyli dla kogo powstają parki narodowe

Pierwszy park narodowy powstał w 1872 roku w Stanach Zjednoczonych i jest to słynny Park Narodowy Yellowstone, starszym osobom kojarzący się nieodłącznie ze słynną kreskówką o Misiu Yogi.

Idea parków narodowych rozprzestrzeniła się na cały świat i często są one określane jako najlepsza idea Ameryki. W Polsce mamy już 23 parki narodowe i chyba nie zawsze zdajemy sobie sprawę, jaką rolę mają one pełnić dla człowieka, zwierząt i w ogóle całej przyrody. Tych zależności dotyczył wykład dr Antoniny Sebesty „Idea parków narodowych a ekologia”, który wygłosiła w czytelni Biblioteki Pedagogicznej w Myślenicach 12 kwietnia.

Antonina Sebesta  - dr nauk humanistycznych w zakresie filozofii (UJ 1995), nauczyciel akademicki (UP) zajmuje się etyką stosowaną, uprawia publicystykę i poezję. Wykład w Bibliotece Pedagogicznej był przybliżeniem idei parków narodowych przede wszystkim w kontekście etycznym. Mogliśmy się przekonać jak rozwijała się ta idea i jak dominujący u zarania idei parków narodowych nurt antropocentryczny, czyli stawiający w centrum człowieka, przekształcał się z czasem w ekocentryzm.

Ekocentryzm jest stanowiskiem, które mówi, że przyroda jako całość i w poszczególnych swoich częściach – np. jako gatunki i ekosystemy – ma swoją własną wewnętrzną wartość, która nie redukuje się do jej użyteczności dla „ludzkich” celów. Oznacza to, że człowiek jest po prostu jednym z wielu elementów przyrody. Takie stanowisko ma ważne konsekwencje etyczne. Bo skoro człowiek jest po prostu „jeszcze jednym zwierzęciem”, a przyroda nie istnieje tylko po to, by mu służyć, to znaczy że z etycznego punktu widzenia ludzki gatunek nie może w żaden sposób uzasadnić rabunkowej eksploatacji natury.

Zagadnienie zostało omówione na przykładzie parków górskich z Kanady, Słowacji i Polski, a szczególną uwagę dr Antonina Sebesta poświęciła parkowi narodowemu Gór Stołowych, w którym ochrona przyrody i dziedzictwa kulturowego została zaprojektowana z myślą o przyszłych pokoleniach. Cele parku narodowego w XXI wieku obejmują już zatem nie tylko ochronę przyrody i dziedzictwa kulturowego, ale również dbałość o ekosystem parku, udostępnianie obszaru parku narodowego w sposób zgodny z ideą ochrony przyrody oraz edukację przyrodniczą.

Spośród wielu zagadnień, które zostały poruszone w trakcie wykładu, wypada wspomnieć chociażby o roli, jaką w szerzeniu idei parków narodowych odegrał Jan Gwalbert Pawlikowski (1860-1939), którego chyba bez wielkiej przesady możemy nazwać polskim pionierem ekologii. Choć głosy wzywające do zachowania dziedzictwa natury pojawiały się w naszym kraju już wcześniej, to Pawlikowski nadał im wieloaspektowy, spójny charakter, tworząc zarys swoistej ideologii ekologicznej, oryginalnej również w skali świata.