Duchowy klejnot Myślenic - centrum pielgrzymkowe

Duchowy klejnot Myślenic - centrum pielgrzymkowe
Obraz Matki Bożej Myślenickiej, XVII wiek. Kościół NNMP w Myślenicach. Stan z roku 2021.

Myślenice posiadają niepowtarzalny klejnot słynący łaskami, wizerunek Matki Bożej Myślenickiej. Obraz pierwotnie znajdował się w pałacu Zbaraskich w Krakowie, jednak podczas pandemii w 1624 r. został przeznaczony na spalenie. Uratowany przez Marcina Grabyszę, w 1629 trafił do Myślenic.

W dniu 8 maja 1633 roku obraz przeniesiono do skarbca w zakrystii w kościele parafialnym. Scena tego doniosłego aktu została przedstawiona na polichromii wykonanej przez Sebastiana Stolarskiego w kapliczce p.w. Matki Boskiej Śnieżnej. Komisja teologów z Krakowa pod przewodnictwem ks. dr. Erazma Kretkowskiego, oficjała biskupiego i wikariusza generalnego, uznała wizerunek za cudowny, posiadający nadprzyrodzone właściwości (2). W dniu 2 lipca 1633 roku obraz został przeniesiony w uroczystej procesji i umieszczony w ołtarzu bocznym pw. Matki Bożej Różańcowej.

W uznaniu cudowności obrazu, a także w geście zadośćuczynienia za wiele otrzymanych łask, „Panią Myślenicką” obdarowano szczególną siedzibą. W latach 1642-46, hetman wielki koronny, kasztelan krakowski Stanisław Koniecpolski sprawujący jurysdykcję nad Myślenicami, w podziękowaniu za uzdrowienie syna Aleksandra, a również za zwycięstwa w bitwach, ufundował dla Niej kaplicę.

Obraz Matki Bożej Myślenickiej jest wyjątkowym, niepowtarzalnym dziełem, prezentującym wysoki poziom artystyczny o silnie zaakcentowanych indywidualnych cechach postaci ukazanych w nastroju intymności. Wizerunek Matki Bożej Myślenickiej w typie „Eleusy” przedstawia Marię trzymającą na ręku Jezusa, tulącego się do Matki. Jej oblicze cechuje głębokie zatroskanie, czułość, będące oznaką macierzyńskiego spełnienia. Dzieciątko pieszczotliwie lgnie do Matki, przytulając ufnie swój policzek do Jej twarzy. W ten sposób czyni Ją Współodkupicielką, świadomą wyjątkowego powołania Uczestniczki w Bożej drodze do Zbawienia. Welon otaczający Marię i Jezusa jest wyrazem ich mistycznej miłości, symbolizującym alegorię Oblubieńca i Oblubienicy w księdze biblijnej „Pieśń nad pieśniami”(3).

Stolica Apostolska w osobie papieża Pawła VI w dniu 22 stycznia 1967 roku wyraziła zgodę na nałożenie złotych koron papieskich cudownemu wizerunkowi Matki Bożej Myślenickiej. Aktu koronacji w dniu 24 sierpnia 1969 roku dokonał ówczesny metropolita krakowski, kardynał Karol Wojtyła –późniejszy św. Jan Paweł II.

Hasło Roku Jubileuszowego z okazji 50 rocznicy koronacji cudownego obrazu Pani Myślenickiej to modlitewna sentencja: „Chwyćmy się śladów Maryi”, zaczerpnięta z elewacji frontowej Sanktuarium. Odświętne obchody Roku Jubileuszowego miały kulminacyjny moment w dniu 24 sierpnia 2019 roku. Uroczystej liturgii Mszy Świętej przewodniczył nuncjusz apostolski w Polsce ks. abp Salvatore Pennacchio. Homilię wygłosił metropolita krakowski, abp Marek Jędraszewski, akcentując pobożność maryjną słowami: „Nigdy nie dość błagania, nigdy nie dość uciekania się do Matki Przenajświętszej, także tutaj, na tej myślenickiej ziemi, gdzie od wieków jest czczona przez kolejne pokolenia Polaków, jest Panią tego miasta”(4).

Geneza obrazu

Według relacji proboszcza Myślenic z okresu 1616-1644, ks. Wojciecha Offiarowicza, obraz Matki Bożej Myślenickiej stanowił pierwotnie własność papieża Sykstusa V. Dr Kazimiera Kutrzebianka przypisała dzieło wpływom rzymskiego baroku, w przeciwieństwie do historyków sztuki w XIX wieku, którzy przyporządkowali dzieło malarstwu włoskiemu, ale o wpływach szkoły rafaelowskiej.

Obecnie występuje zderzenie poglądu wynikającego z tradycji historycznej z najnowszymi badaniami konserwatorskimi przeprowadzonymi przez dr Jadwigę Wyszyńską, która po gruntownych badaniach podaję odmienną hipotezę pochodzenia obrazu. Według Wyszyńskiej (5) obraz namalowany został w latach 1611-1624 (6), przypisany jest do dojrzałego manieryzmu, wykazując jednak znacznie większą dynamikę i wyrafinowany ładunek emocji, dając wrażenie wysokiego poziomu warsztatowego (7). Podobną opinię wydaną na podstawie analizy cech stylistycznych, kolorystyki i techniki wyraził dr Franciszek Stolot, obraz przypisał środowisku manierystów praskich dworu Rudolfa II.

Obraz pochodzi najprawdopodobniej ze środowiska Bartholomeusa Sprangera, jednak należy szczególnie zwrócić uwagę na jego dzieło „Aniołowie niosą ciało Chrystusa”, najbardziej prawdopodobny wzór dla wizerunku myślenickiego. Natomiast dr Paweł Pencakowski zasugerował, że należy wziąć pod uwagę także krąg uczniów albo naśladowców Hansa von Aachena.

Oddziaływanie obrazu Maryi

Najstarszy miedzioryt wykonany w technice akwaforty z wizerunkiem Matki Bożej Myślenickiej znajduje się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie i pochodzi z I poł. XVII wieku. Z licznych wzmianek o obrazach w inwentarzach ruchomości mieszczan krakowskich w XVII-wiecznym Krakowie, obok Częstochowskiej najpopularniejszym wizerunkiem był obraz Matki Bożej Myślenickiej (8). Cudowny obraz doczekał się w Polsce szeregu kopii, m. in. pod jego wpływem powstał najsłynniejszy wizerunek: Matki Boskiej Kalwaryjskiej, jednak jest to dzieło niedorównujące poziomowi oryginału.

W kapliczkach też uhonorowano pamięć o Pani Myślenickiej. Miejsce pierwszego pobytu cudownego obrazu Matki Bożej Myślenickiej upamiętnia kapliczka zwieńczona figurą św. Floriana, pochodząca z roku 1862. Jej wizerunki otoczone szczególną czcią znajdujemy również w kapliczkach p.w. Chrystusa Frasobliwego wzniesionej w 1868 roku, upamiętniającej poległych konfederatów barskich oraz św. Mikołaja z 1782 roku.

W kapliczkach św. Józefa: w Myślenicach z 1884 roku oraz w Polance z 1888 roku część frontową trzeciej kondygnacji natomiast ozdobiono kamienną płaskorzeźbą „Pani Myślenickiej”. W zwieńczeniu góruje opiekun św. Rodziny - św. Józef. Przesłanie tych kapliczek nawiązuje do wezwania litanii loretańskiej– Królowo rodzin.

Antoni Oboński wzniósł na rynku w Myślenicach pierwszą kamienicę. Na fasadzie widnieje również Jej wizerunek, namalowany na blasze w 1784 roku przez Sebastiana Stolarskiego. W Bysinie zaś znajduje się murowana kaplica poświęcona Matce Bożej Myślenickiej, wybudowana w 1950 roku.

W trudnych chwilach egzystencji, w okresie zarazy, głodu, zawieruch wojennych mieszkańcy udawali się pod płaszcz opiekuńczy do swej „Pani Myślenickiej”. Madonna napełnia nadprzyrodzonym blaskiem oblicze wiernych, niby kryształ rozpromieniający szarość dnia. Za Jej wstawiennictwem czciciele otrzymują niewyczerpane źródło łask, w ziemskiej wędrówce do Najwyższego Dobra. Maria nasyca naszą duchowość wartościami nieprzemijającymi, roziskrza nasze serca pragnieniem wewnętrznego katharsis w drodze do Absolutnej miłości.

tekst i fot. Stanisław Szczepan Cichoń

Przypisy

(1) Wizerunek mienił się kolorami, z oczu Marii ciekły łzy, wystąpiły również cudowne uzdrowienia, wówczas wzrok odzyskał Marcin Grabyszy. Według autorów Kretkowskiego i Offiarowicza, w archiwum parafii myślenickiej odnotowano 1428 łask otrzymanych za przyczyną Matki Bożej Myślenickiej.

(2) Pencakowski P. Studia i materiały wydziału konserwacji i restauracji dzieł sztuki ASP w Krakowie. T.V. s. 69-70.

(3) Czciciele wciąż zawierzają swoje życie Matce Bożej Myślenickiej w akcie zespolenia z Chrystusem. O szczególnym Jej patronacie świadczą liczne wota przechowywane w sanktuarium, ofiarowane w podzięce za otrzymane łaski.

(4) Znamienne jest stwierdzenie Wyszyńskiej: „Głównym moim celem było jednak przywrócenie autentycznych wartości malarskich jednemu z wyższej klasy obrazów wśród cudownych wizerunków Matki Bożej Dzieciątkiem, jakie posiadamy”.

(5) Autor ekspertyzy dendrochronologicznej dr Tomasz Ważny stwierdził, że możliwy czas powstania podobrazia określa się na 1611 rok.

(6) J. Wyszyńska, Studia i materiały wydziału konserwacji i restauracji dzieł sztuki ASP w Krakowie. Kraków 1995, s. 14-19.

(7) Bukowski K. , Matka Ziemi Myślenickiej, Myślenice- Kraków 1993, s.137, za Bieniarz J., „Myślenice - dzieje miasta i powiatu do 1918 roku”.