Geneza świętości Walentego
Szlakiem przydrożnych figur i kapliczek (153) Szlak św. Walentego(3).
W pierwszych wiekach chrześcijańskich, w okresie prześladowań, jeszcze przed ogłoszeniem edyktu mediolańskiego w 313 roku, było wielu wybitnych wyznawców broniących nauki Chrystusowej. Dawali świadectwo w obronie prawdziwości wydarzeń prowadzących do wypełnienia starotestamentowych proroctw( np.: Iz 7,14, Mi 5.1) w osobie Jezusa Chrystusa za cenę poświęcenia życia w akcie męczeństwa. Stwarzali fundament kształtujący nowo powstający Kościół wyrastający na krwi męczenników. Postępowali zgodnie z przepowiednią Chrystusa: „Jeżeli Mnie prześladowali, to i was będą prześladować” [J 15,20].
Święty Walenty żył w III wieku, prawdopodobnie z wykształcenia był lekarzem. Wybrał jednak drogę doskonalenia duchowego, został kapłanem, a następnie prawdopodobnie biskupem Terni [1], miasta położonego w Umbrii w Italii. W tym czasie, podczas panowania cesarza rzymskiego Klaudiusza II Gockiego, około 269 roku wybuchło prześladowanie chrześcijan.
Legenda o śmierci św. Walentego głosi, że zabroniono młodym mężczyznom w wieku od 18 do 37 lat zawierać małżeństwa, aby mogli całkowicie oddać się służbie wojskowej. Zakaz ten złamał św. Walenty i błogosławił śluby młodych legionistów. Został za to wtrącony do więzienia, gdzie zakochał się w niewidomej córce strażnika Austeriusza, której w cudowny sposób przywrócił wzrok. Pod wpływem tego nadprzyrodzonego wydarzenia cała rodzina Austeriusza nawróciła się na chrześcijaństwo, przypłacając to śmiercią. W przeddzień egzekucji św. Walenty napisał list do swojej ukochanej, który podpisał: „Od Twojego Walentego” [2]. Epizod ten stał się natchnieniem do powstania tradycji wysyłania liścików miłosnych przez zakochanych, co dało początek walentynkom.
Przed wtrąceniem do więzienia św. Walenty był biczowany, próbowano nakłonić go do odstępstwa od wiary, a po odmowie został skazany na śmierć na rozkaz prefekta Placyda. Za wierność Ewangelii i obronę wartości chrześcijańskich 14 lutego 269 roku [3] św. Walentemu ścięto głowę - stał się męczennikiem za wiarę. Wspomnienie liturgiczne świętego na mocy decyzji papieża Gelazego I (492-496) obchodzone jest od 496 roku w dniu jego śmierci jako święto św. Walentego. W 1496 roku papież Aleksander I ogłosił św. Walentego patronem pięknej duchowej miłości małżonków i narzeczonych.
Święty został pochowany przy via Flaminia w Rzymie, w martyrium o absydowej niszy, wśród dwóch area grobowych [4]. Budowla wzniesiona nad grobami przybrała formę auli absydowej i stanowiła pierwszy komponent bazyliki ufundowanej przez papieża Juliusza I (337-352) [5]. Na miejscu dawnego martyrium została wzniesiona trójnawowa bazylika, stając się miejscem pielgrzymkowym dla wiernych ówczesnej Europy. Nawę główną od bocznych oddzielał rząd dziesięciu kolumn spiętych łukowo, o kapitelach przeniesionych z pierwotnej budowli [6]. Obecnie bazylika nie istnieje, pozostał tylko relikwiarz z czaszką św. Walentego znajdujący się w ołtarzu bocznym poświęconym św. Janowi Chrzcicielowi de Rossi w Bazylice Santa Maria in Cosmedin w Rzymie.
W starożytnym Rzymie dzień 14 lutego był poświęcony bogini Junonie, patronce rodzin i małżeństw. Zbiegło się to również z rzymskim świętem Lupercaliów obchodzonym 13-14 lutego, w trakcie którego urządzano także loterię miłosną - młodzieńcy losowali imiona dziewcząt umieszczone w skrzyni, nieraz z dopisanymi kilkoma wersami miłosnymi. W dobie chrześcijaństwa patronat ten przeniesiono na udzielającego nielegalnych ślubów św. Walentego, który stał się patronem zakochanych i małżeństw [7]. W Europie był też czczony jako opiekun chorych na padaczkę i choroby psychiczne. Pierwsze wzmianki o miłosnych liścikach na św. Walentego sięgają już XIV wieku w Anglii, Francji, rozwijając się szczególnie prężnie w XIX wieku w Stanach Zjednoczonych.
Główny ośrodek kultu św. Walentego znajduje się w Terni, w pobliżu Rzymu. Fasada Kościoła św. Walentego rozczłonkowana jest pilastrami z wizerunkami patronów miasta: św. Walentego oraz św. Anastazego. Pod ołtarzem poświęconym św. Walentemu w przezroczystej trumnie umieszczono jego zwłoki. W ołtarzu znajduje się obraz ukazujący św. Walentego ubranego w bogate szaty biskupie, unoszącego się przed wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem - dzieło Lucasa De la Haye z drugiej połowy XVII wieku. C.d.n.
Przypisy
[1] W Kościele zachodnim do końca III wieku n.e. wymogi celibatu nie były sprecyzowane i nie obowiązywały powszechnie.
[2] P. Bieliński, Św. Walenty – biskup zakochanych, czyli o historii walentynek, https://www.niedziela.pl/artykul/14082/Sw-Walenty-biskup-zakochanych-czyli-o-historii walentynek –24 VIII 2025.
[3] Martyrologium rzymskie oraz elogia świętych i błogosławionych z niektórych martyrologiów zakonnych, przeł. i oprac. P. Turbak SJ, Kraków 1967, s. 62.
[4] Okręg grobowy poza miastem posiadał przywilej nietykalności miejsca złożenia ciała.
[5] B. Filarska, Początki architektury chrześcijańskiej, Lublin 1983, s. 42.
[6] Ibidem, s. 102.
[7] J. Marecki, L. Rotter, Jak czytać wizerunki świętych. Leksykon atrybutów i symboli hagiograficznych, wyd. 2 uzup., Kraków 2013, s. 801.
