Husyci w Myślenicach (1433 r.)

W pierwszej połowie XV wieku w państwie naszego południowego sąsiada - Czechach wybuchły krwawe konflikty religijne. Były one nazywane wojnami husyckimi.

Ich nazwa ma związek z ruchem religijno-politycznym zapoczątkowanym przez Jana Husa. Ten profesor i rektor Uniwersytetu Praskiego żądał przeprowadzenia głębokich reform w targanym licznymi konfliktami wewnętrznymi Kościele. Domagał się przetłumaczenia Biblii na język czeski (postulował również, aby ten język był używany w liturgii). Jednak najważniejszy postulat głoszony przez Husa, dotyczył zgody na przyjmowanie przez wiernych Komunii pod dwiema postaciami - chleba i wina.

Poglądy czeskiego reformatora zostały potępione przez władze kościelne. Został on objęty ekskomuniką i wygnany z Pragi. Czech próbował jeszcze swoje przekonania zaprezentować duchowieństwu zgromadzonemu na soborze w Konstancji. Sobór potępił jednak głoszone przez niego tezy, uznając je za heretyckie. Husa pozbawiono kapłaństwa i skazano na śmierć na stosie. Wyrok został wykonany 6 lipca 1415 roku.

Śmierć reformatora wywołała falę olbrzymiego oburzenia wśród jego licznych zwolenników. Wydarzenia, które rozegrały się w Konstancji doprowadziły do wybuchu na terenie Czech krwawej wojny. Starli się w niej zwolennicy byłego rektora Uniwersytetu Praskiego, zwani husytami. Ich przeciwnikiem było stronnictwo katolickie, na czele którego stanął król węgierski Zygmunt Luksemburski, który chciał równocześnie objąć tron czeski. Konflikt wybuchł w 1419 roku, kiedy w Pradze doszło do gwałtownych zamieszek. Zwolennicy Husa obalili wówczas rządzącą w stolicy Czech radę miejską i wyrzucili z okna ratusza rajców (była to tzw. pierwsza defenestracja praska).

Wojny husyckie, odznaczające się dużą bezwzględnością, toczyły się w latach 1419-1436. Walkami były objęte głównie tereny Czech i Śląska. W trakcie kilkunastoletniego konfliktu, oddziały husyckie zapuszczały się również na tereny Królestwa Polskiego. Husyci dopuszczali się rabunków i przyczynili się do zniszczenia wielu miejscowości na terenie Małopolski. Jeden z takich ataków miał miejsce w niedzielę 19 kwietnia 1433 roku. Tego dnia czescy husyci przypuścili atak na Myślenice. Miejscowość została najpierw doszczętnie splądrowana, a następnie zniszczona przez najeźdźców.

Wzmianka na temat ataku husytów na położone nad Rabą miasto występuje w „Rocznikach” autorstwa Jana Długosza. Znajduje się tam fragment, w którym ten słynny polski kronikarz opisywał dramatyczne wydarzenia, które rozegrały się w Myślenicach wiosną 1433 roku:

„A około Niedzieli Przewodniej [tj. pierwszej niedzieli po Wielkanocy] wojsko czeskich taborytów, którym dowodził kapłan-apostata Biedrzych, przybywając ze Śląska do Królestwa Węgierskiego z zamiarem łupienia go i grabienia (bo nie było przy nim jego króla Zygmunta, udał się bowiem do Włoch celem uzyskania korony cesarskiej), wdarło się przez Mislinnicze [Myślenice] i inne miejscowości Królestwa Polskiego”.

Długosz wspomina, że na czele oddziałów husyckich, które splądrowały i zniszczyły Myślenice stał Biedrzych ze Strażnicy (czesk. Bedrich ze Straznice). Pochodzący z Moraw czeski wódz, był przed wybuchem wojen husyckich księdzem. Porzucił jednak stan duchowny i tak jak wielu jego rodaków dołączył do ruchu zapoczątkowanego przez Husa. Kiedy w husytyzmie doszło do podziałów, Biedrzych został jednym z przywódców jego radykalnego skrzydła, zwanego „taborytami”. Nazwa ta wzięła się od czeskiego miasta Tabor, gdzie mieściła się główna twierdza tego stronnictwa religijnego.

W toku działań wojennych wzrastało znaczenie Biedrzycha w ruchu husyckim. W 1432 przyjął on tytuł naczelnego zarządcy garnizonów śląskich. Warto tylko nadmienić, że postać Biedrzycha pojawia się także w słynnej trylogii husyckiej autorstwa Andrzeja Sapkowskiego. Wódz husytów jest tam postacią drugoplanową.

Wiosną 1433 roku oddziały taborytów pod wodzą Biedrzycha podjęły marsz ze Śląska w kierunku Słowacji, będącej częścią Królestwa Węgier. Husyci zaatakowali państwo, którego władcą był ich główny oponent - król Zygmunt Luksemburski. Marszruta husyckich wojowników prowadziła przez tereny południowej części Królestwa Polskiego. Na jej trasie znalazły się również Myślenice. Husyci splądrowali miasto i prawdopodobnie wtedy zniszczyli również myślenicki zamek umiejscowiony na zboczu Ukleiny.

Andrzej Małysa

Bibliografia

Długosz Jan, „Roczniki, czyli Kroniki Sławnego Królestwa Polskiego, Księga Jedenasta 1415-1430”, Warszawa 1985.

„Myślenice: monografia miasta”, red. Tomasz Gąsowski, Myślenice-Kraków 2012.

„Monografia powiatu myślenickiego”, Tom 1 Historia, red. Roman Reinfuss, Kraków 1970.

Smahel František, „Rewolucja husycka”, Tom III. Działania wojenne, Oświęcim 2018.

Turnbull Stephen, „Wojny husyckie 1419-1436”, Oświęcim 2018.

„Zamczysko”, opr. dr Łukasz Malinowski, https://muzeum.myslenice.pl/historia/zamczysko/, [dostęp: 9.04.2026]