Jak pielęgnować własne zdrowie, czyli zalety samoopieki

Jak pielęgnować własne zdrowie, czyli zalety samoopieki

Corocznie 23 lutego obchodzony jest w Polsce Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją. Dzień ten przypomina o znaczeniu zdrowia psychicznego i potrzebie wsparcia dla osób zmagających się z depresją. Jest to też okazja dla rodzin i społeczności do spotkania się i dzielenia wiedzą na temat depresji, jej przyczyn i skutków.

W ramach obchodów tego dnia różne instytucje zajmujące się zdrowiem psychicznym, uczestniczą w wydarzeniach i inicjatywach mających na celu podnoszenie świadomości i promowanie dobrostanu psychicznego. W tę akcję włącza się również Centrum Zdrowia Psychicznego Małopolska-Południe z siedzibą w Myślenicach przy ul. Drogowców 6. Centrum zaprasza mieszkańców na dni otwarte tzw. „Białe Soboty” pod hasłem „Nie jesteś sam” (2 marca i 16 marca 2024r.) Szczegóły wydarzenia na plakacie informacyjnym oraz na Fb /CZPMalopolskaPoludnie

Depresja jest chorobą taką samą jak nadciśnienie, czy cukrzyca i nie można jej bagatelizować, gdyż jest chorobą ciężką i przewlekłą. Należy pamiętać, że jest stanem uleczalnym i że istnieje pomoc dostępna dla tych, którzy się z nią zmagają. W jej leczeniu wykorzystuje się zarówno psychoterapię, jak i farmakoterapię. Nowoczesne leki antydepresyjne są skutecznie i przy tym bezpieczne. W leczeniu ważna jest również edukacja pacjenta jak i jego najbliższych.

Zastanawiacie się Państwo, co to dokładnie znaczy -„pielęgnować własne zdrowie”? Pielęgnowanie można rozumieć na różne sposoby. W tym artykule skupię się na opiece jako podejmowaniu koniecznych kroków, które umożliwią zdrowie i szczęśliwsze życie. Jeśli będziecie Państwo ludźmi zdrowymi, którzy cieszą się życiem, to bardziej będziecie otwierać się na świat i będziecie mieć pozytywny wpływ na ludzi wokół. Dobra forma da bowiem efekt rozchodzących się kręgów na wodzie, które docierają do współmałżonka, dzieci, przyjaciół i znajomych, a potem podążają dalej. Cały proces pielęgnowania siebie zaczyna się od postawienia siebie w centrum uwagi. Nie jest to egoizm, ponieważ jako osoby silne i zdrowe, będą Państwo w stanie zaoferować siebie innym w znacznie głębszym, bogatszym sensie. Wystarczy porównać to do następującej sytuacji: podczas lotu, gdy stewardessa tłumaczy zasady bezpieczeństwa, wyjaśnia, że gdy w razie awarii ze schowków wypadną maski tlenowe, dorośli pasażerowie powinni najpierw założyć je sobie na twarze, zanim zaczną pomagać innym, w tym swoim dzieciom. Ten nakaz ma bardzo racjonalne podstawy, ponieważ nie będziecie Państwo w stanie skutecznie nałożyć maski dziecku, jeśli sami będziecie walczyć o oddech. Podobną więc zasadą powinniście kierować się w życiu. Gdy zapewnione jest Państwa bezpieczeństwo, Wasza skuteczność w niesieniu pomocy innym, będzie znacznie większa.

Przynajmniej raz w roku powinniśmy odwiedzić naszego lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, by wykonać badania kontrolne. Podczas takiej wizyty lekarz przebada nas palpacyjnie i osłuchowo, zleci badania poziomu cukru we krwi, wykona pomiary ciśnienia tętniczego krwi, masy ciała i morfologię. Zgodnie z zaleceniami – najczęściej co dwa lata – powinniśmy wykonać dodatkowe badania, które dają szerszy obraz stanu naszego zdrowia. Jeśli nie wykonywali Państwo tych badań od lat, warto zgłosić się do placówki medycznej, aby nadrobić zaległości.

Natomiast dolegliwości, które powinny być skonsultowane ze specjalistą w zakresie psychiatrii, są dość szerokie. Lekarz psychiatra zajmuje się diagnostyką i leczeniem, ale także profilaktyką zaburzeń psychiatrycznych. Jeśli zdecydujecie się Państwo na spotkanie u lekarza psychiatry, to porada wygląda nieco inaczej niż klasyczna konsultacja u lekarza innej specjalności. Polega przede wszystkim na rozmowie, podczas której lekarz będzie chciał poznać pacjenta oraz problemy, które sprawiły, że zdecydował się na wizytę. W trakcie pierwszej wizyty lekarz pozwoli na swobodną wypowiedź, ale z pewnością będzie zadawał pytania dotyczące życia pacjenta, które umożliwią mu szerokie poznanie problemu. I tak np. zaburzenia o podłożu depresyjnym w dalszym ciągu są bagatelizowane, a pacjent trafia do specjalisty dość późno, kiedy choroba jest już w zaawansowanym stadium i ma ogromny wpływ na codzienne życie. Należy pamiętać, że depresja jest ciężką chorobą, w której osoba nań cierpiąca, potrzebuje fachowej pomocy. Przy czym na konsultację u psychiatry nie potrzebujecie Państwo skierowania, a takie objawy jak długotrwały smutek, zaburzenia pamięci, stany lękowe, urojenia czy halucynacje są sygnałem, że należy udać się do psychiatry. I nie powinien powstrzymywać nas wstyd, że zostaniemy uznani za nieprzydatnych czy szaleńców.

Zatem w stawianiu na pierwszym miejscu siebie i swojego zdrowia pomocne mogą być również wskazówki dotyczące procesu wprowadzania zmian w pracy nad sobą, do których należy np. umiejętność mówienia „nie”. Bez wątpienia osoby bliskie, znają Państwa całkiem dobrze. Wiedzą, że zawsze wyciągniecie do nich pomocną dłoń. W mówieniu „tak” nie ma więc nic złego, jest to kluczowy element dobrych relacji z innymi oraz rozwoju. Problem pojawia się wówczas, gdy czujecie Państwo, że jeśli nie pojawi się wystarczająco dobry powód, to po prostu nie możecie odmówić żadnej prośbie. W efekcie być może poświęcacie za dużo z siebie, mówiąc wciąż tak, nawet wówczas, gdy brakuje Wam czasu i energii. Naczelną zasadą asertywności jest prawo każdego do proszenia o cokolwiek oraz prawo odmowy bez podawania powodów. Gdyby wszyscy działali na tej samej zasadzie, swobodnie i bez zahamowań prosili o pomoc, gdy jest potrzebna oraz z równą swobodą odmawiali spełnienia czyjejś prośby, świat byłby lepszym miejscem do życia. Przy jasno wytyczonych granicach nie byłoby tyle miejsca na niepotrzebne, bezużyteczne poczucie winy. Jeśli trudno jest powiedzieć „nie”, jest bardzo prawdopodobne, że prośba o pomoc będzie równie niełatwym wyzwaniem. Asertywność działa w obie strony. Żeby wyjść z tej pułapki, trzeba zaakceptować fakt, że ludzie nie mają poczucia winy czy dyskomfortu, gdy mówią nie, ponieważ w naturalny sposób rozumieją zasadę asertywności. Znakomita większość z nas ma niewielkie obawy, gdy przychodzi im prosić o pomoc lub jej odmawiać. Gdy tylko dołączą Państwo do tego grona, a może już należycie doń, otworzy się przed Wami inny świat.

Inną wskazówką, która wzmacnia samoopiekę, to odkrywanie tego, co Państwo lubią, a czego nie. Dorastając, być może nie zastanawialiście się Państwo zbyt często nad swoimi preferencjami, nie zdarzało Wam się odpowiadać na takie pytania jak: „Co mam ochotę robić?”, „Co o tym sądzisz?”. Ważnym elementem samoopieki jest znajomość swoich upodobań, ponieważ pozwoli to Państwu ocenić, czego tak naprawdę pragniecie. Warto zrobić sobie kartę „co lubię, czego nie lubię” do zapisywania wszystkiego, co przychodzi Państwu do głowy i co można przypisać kategoriom lubię/nie lubię. Wasze upodobania nie są ani dobre, ani złe. One po prostu istnieją, a skoro tak, to mają znaczenie, którego nie wolno bagatelizować. Z tą wytyczną wiąże się jeszcze inna, należy bowiem przyjąć priorytetowo własną przyjemność, trzeba bowiem umieć odmawiać prośbom, które nas od tych przyjemności odsuwają. Być może nie po raz pierwszy zastanawiają się Państwo, czy jeśli postawicie na pierwszym miejscu własną przyjemność, to czy nie będzie to przejaw egoizmu. Pamiętajcie jednak, że każdy zasługuje na relaks, dobrą rozrywkę. Jest to bowiem zachowywanie równowagi między dawaniem i braniem, między sobą a innymi.

Samoopieka jest samodzielnie podejmowaną decyzją – powinna stać się naszą drugą naturą. Nie odkładajcie tego Państwo na później, kreujcie własną rzeczywistość z uwzględnieniem istnienia innych osób i ich potrzeb, nie spuszczając z oka własnych pragnień. Każdy człowiek jest niepowtarzalny i dlatego każdy potrzebuje innej formy samoopieki, polegającej również na przepracowaniu własnych aspiracji i dążeń, które budują przecież nasze zdrowie psychiczne i somatyczne. Poprzez wspólną pracę nad tym problemem możemy pomóc zmniejszyć stygmatyzację związaną z chorobami psychicznymi i wspierać chorych oraz ich bliskich.

Potrzebujesz specjalisty? Nie czekaj aż problemy ze zdrowiem psychicznym zniszczą twoje życie lub członków twojej rodziny. Pamiętaj, że szukanie profesjonalnego wsparcia to pierwszy krok ku zdrowieniu.

Zgłoś się do Punktu Zgłoszeniowo-Koordynacyjnego (PZK) Centrum Zdrowia Psychicznego Małopolska-Południe w Myślenicach przy ul. Drogowców 6, tel. (12) 312 71 47 lub tel. 505 417 584. Centrum działa w oparciu o umowę z NFZ – a więc oferowana pomoc jest bezpłatna i dostępna w dni robocze w godz. 8.00-18.00.

Korzystałam z książki: J. Webb, Wypełnić pustkę, przeł. J. Rudnik, Warszawa 2022.

Dr Luiza Kula

Asystentka zdrowienia i terapeutka środowiskowa w Centrum Zdrowia Psychicznego w Myślenicach, członkini Rady Pacjentów CM UJ