Nowa rzeczywistość
Myślenice w początkowym okresie zaborów cz. 2
Myślenice znajdowały się pod zaborem austriackim łącznie przez 146 lat. W porównaniu z sytuacją sprzed 1772 roku, życie mieszkańców położonego nad Rabą miasta uległo diametralnej zmianie. W ostatnich latach XVIII wieku myśleniczanie musieli przyzwyczaić się do nowej sytuacji politycznej. Mieszkańcy Myślenic, tak jak miliony Polaków, Żydów i Rusinów, żyjących w nowej cesarskiej prowincji, stali się poddanymi absolutystycznych władców z dynastii Habsburgów. Obca biurokracja narzuciła nowe porządki, w urzędach i szkolnictwie zaczął obowiązywać język niemiecki.
Duży wpływ na dalsze funkcjonowanie galicyjskich miast miały rządy cesarza Franciszka II. W 1797 roku władca ten wydał dla Myślenic przywilej, określający między innymi kompetencje władz miejskich. Na mocy nowej regulacji prawnej wybór burmistrza oraz trzech radców należał do sześciu przedstawicieli wyznaczonych przez rząd. W mieście powstał też sąd pierwszej instancji, w skład którego wchodzili burmistrz, syndyk oraz trzech rajców. Przywilej Franciszka II nadawał nowe, lub potwierdzał wcześniejsze przywileje dla myśleniczan. Wśród nich znalazły się prawo wyrobu i wyszynku piwa, miodu oraz wódki. Cesarz wyraził również zgodę na organizowanie w mieście czterech jarmarków, które miały się odbywać po święcie Trzech Króli, po Zielonych Świątkach, na święto Jakuba oraz na święto Narodzenia Matki Boskiej.
W początkowym okresie rozbiorów uległ pewnej zmianie herb Myślenic. W 1797 roku za panowania Franciszka II zmodyfikowano szatę graficzną herbu. Wiadomo jaka była dokładnie jego kolorystyka. W cesarskiej wersji myślenickiego herbu na niebieskim tle na środku widoczny jest niewielki zielony pagórek, na którym stoi dąb. Z tyłu tego drzewa wetknięte są krzyżujące się: szeroki topór i siekiera. Po lewej stronie dębu stoi jodła, a po prawej stronie buk. Na otoku pojawiły się wizerunki czterech kartuszy herbowych, nawiązujących do pierwszego czteropolowego herbu Galicji z końca XVIII wieku. Wizerunek myślenickiego herbu uległ dalszym modyfikacjom w latach 60. XIX wieku, kiedy poszczególne prowincje cesarstwa - w tym Galicja - otrzymały autonomię.
Znany brytyjski historyk Norman Davies w swojej publikacji, zatytułowanej Galicja: Historia nie narodowa tak opisał początki austriackich rządów nad terytorium, odebranym w 1772 roku Rzeczypospolitej: „Po objęciu przez Austriaków ich nowego królestwa dochodziło siłą rzeczy do wielu niezręcznych sytuacji. Przybysze mieli z miejscowymi niewiele wspólnego pod względem ubioru, kuchni, języka, manier, czy tradycji politycznych. Ci urzędnicy – bez wyjątku mężczyźni w wiedeńskich strojach i perukach – byli przedstawicielami odległych, nigdy niewidzianych monarchów. Poruszając się w obstawie żołnierzy i służby, z pewnością budzili zainteresowanie, a często chichot gapiów. Trójgraniaste kapelusze, bryczesy do kolan i jedwabne pończochy odróżniały ich od polskich kontuszowych szlachciców, odzianych w sukmany ruskich chłopów czy noszących się na czarno Żydów. (...) Mieszkańcy Galicji musieli niewątpliwie przeżywać pełne spektrum emocji. Wśród klas wyższych panowało spore niezadowolenie z powodu zmian politycznych narzuconych bez żadnej konsultacji z nimi i ich zgody. Obawiających się o posiadanie wcześniejszej swobody mieszkańców ogarnął niepokój. Wszyscy, którzy byli świadomi głębi upadku państwa polskiego oraz żałosnej kapitulacji króla odczuwali upokorzenie i zażenowanie. Z kolei zakończenie toczących się do niedawna chaotycznych wojen i odejście konfederatów oraz Rosjan budziło ulgę. Większość ludności zareagowała jednak obojętnie, z fatalistyczną rezygnacją”.
Mieszkańcy Myślenic zaczęli się powoli dostosowywać do nowej rzeczywistości. Miasto zaczęło rozwijać się poprzez fakt, że stało się siedzibą cyrkułu oraz dzięki inwestycjom poczynionym przez zaborcze państwo. Jedną z takich inwestycji była budowa nowej drogi, która przechodziła również przez miasto nad Rabą. Była nią Galicyjska Szosa Handlowo-Pocztowa, nazywana najczęściej drogą cesarską, traktem cesarskim lub potocznie „cesarką”. Ta największa na terenie Galicji arteria komunikacyjna, połączyła stolicę Austrii – Wiedeń z miastem będącym siedzibą prowincji - Lwowem.
Andrzej Małysa
Bibliografia
Davies Norman, Galicja: Historia nie narodowa, Kraków 2023.
Meus Konrad, Wadowice 1772-1914. Studium przypadku miasta g alicyjskiego, Kraków 2013.
Myślenice: monografia miasta, red. Tomasz Gąsowski, Myślenice-Kraków 2012.
Wereszycki Henryk, Historia Austrii, Wrocław 1986.
Z kamerą w muzeum, odc. 2: Herb Myślenic, opowiada Justyna Łętocha, https://www.youtube.com/watch?v=1zYV6CBQN44, dostęp: 22.08.2025.