Szlakiem przydrożnych figur i kapliczek (100). Szlak maryjny (9). Myślenice (18). Kult Matki Bożej Myślenickiej - Sanktuarium Matki Bożej Myślenickiej - centrum pielgrzymkowe Część V

Szlakiem przydrożnych figur i kapliczek (100). Szlak maryjny (9).  Myślenice (18). 
Kult Matki Bożej Myślenickiej - Sanktuarium Matki Bożej Myślenickiej - centrum pielgrzymkowe Część V
Obraz św. Jana Nepomucena. Ołtarz Matki Bożej Myślenickiej, XVII wiek. Stan z roku 2020. Fot. Stanisław Szczepan Cichoń

W centrum kaplicy Matki Bożej Myślenickiej znajduje się jednokondygnacyjny, drewniany ołtarz Jej poświęcony, powstały w XVII wieku. Posadowiony został na wysokim zryzalitowanym postumencie z wtopioną mensą ołtarzową. Antependium zdobione motywami splotów liści akantu otaczającym medalion z płaskorzeźbionym hierogramem „Maria”.

Nastawę ołtarzową ujęto parami naprzemianlegle usytuowanych kompozytowych kolumn na tle zwielokrotnionych kanelowanych pilastrów. Tworzą perspektywiczne ustawienie podpór architektonicznych, nadając ołtarzowi wysublimowany układ przestrzenny. Kolumny dźwigają wydatnie przełamujące się belkowanie, zwieńczone esownicowymi odcinkami przerwanego przyczółka, na nich z kolei widnieje para rzeźb adorujących aniołów. W zwieńczeniu, segmencie o ramie wklęsło-wypukłej usytuowany jest obraz ujęty spływającymi kampanulami przedstawiający św. Teklę. Święta w złożonych na piersiach dłoniach trzyma ikonograficzny znak propagowania wiary Chrystusowej – krzyż. U jej stóp rozmieszczono dzikie zwierzęta: lew i węże oraz widnieją płomienie, nawiązując do zastosowanych tortur (1). Święta klęczy odziana w ciemnoniebieską suknię, spod której fragmentarycznie widoczna jest biała koszula. Postać okrywa czerwony płaszcz. Głowa świętej zwrócona jest w stronę wychylających się zza chmur główek aniołków.

W centralnej części ołtarza usytuowano wnękę zwieńczoną palmetą, w formie drewnianej dębowej skrzyni o kanelowanych bokach pozłacanych białym złotem. Jej tylną powierzchnię ozdobiono srebrnym ornamentem monogramu Marii z krzyżem, tam też usytuowano obraz Matki Bożej Myślenickiej (2). Bogate ujęcie profilowanej ramy obrazu w postaci wypływających ze skrzydeł aniołka splatających się ornamentów: małżowinowo chrząstkowego i rocaillego, podkreślają doniosłość wizerunku Marii. Powyżej wnęki ołtarzowej na tle ornamentu roślinnego ze stylizowanymi płatkami róży wznoszą się aniołowie, wskazujący na koronę przeznaczoną dla Myślenickiej Pani Królowej.

Na zasuwie widnieje obraz św. Jana Nepomucena. Ukazany z charakterystycznymi atrybutami na tle krajobrazu z oblężoną twierdzą i miniaturową sceną jego śmierci. W ugiętej lewej ręce wznosi się krucyfiks, w prawej opuszczonej zaś dzierży palmę - symbol męczeństwa. Przedstawiony jest jako kapłan ubrany w komżę z koronkami, nałożoną na sutannę. Na ramionach rozłożona, spięta pod szyją krótka peleryna – rokieta. Głowa nakryta biretem pochylona jest w stronę krzyża. Twarz okolona brodą, ujęta spływającymi na plecy włosami. Wokół głowy aureola złożona z pięciu gwiazd, symbolizując łacińskie słowo „tacui” – milczałem, nawiązując do zachowania tajemnicy spowiedzi.

Obraz Pani Myślenickiej o ciepłej tonacji przedstawia Marię w półfigurze tzw. „en trois quarts”, trzymającą na prawej ręce Dzieciątko ukazane od wysokości połowy ud. Postać Marii i Dzieciątka z rumieńcami na policzkach łączy silne wzajemne relacje uczuciowe uwrażliwione na subtelną pieszczotliwość w nastroju intymności. Jej wzrok melancholijnie biegnie w dal, przepełniony bólem, wybiega w przyszłość mając przed oczami wizję swej drogi życiowej połączonej z cierpieniem Jej Syna. Rozrzewnione Dzieciątko lgnie do Matki, przytulając ufnie swój policzek do Jej policzka. W ten sposób czyni Ją Współodkupicielką, świadomą wyjątkowego powołania Uczestniczki w Bożej drodze do Zbawienia.

Maria odziana jest w wyraziście fałdowany, ciemnozielony płaszcz z jasnym oliwkowym modelunkiem, spod niego wyłania się suknia linearnie nasycona światłem dająca cieplejszą tonacje kolorytu szaty Marii. Owalny zarys głowy Matki Boskiej o smukłej szyi zdobi fryzura upięta po bokach z puklami włosów opadającymi na ramiona. Lewa ręka jest zgięta w łokciu i uniesiona tak, że dłoń o zwężających się i znamiennie ułożonych palcach dotyka bioder Dzieciątka (3). Twarz Jezusa, nazbyt pucołowata, mimo nieforemnie ukształtowanej szyi jest ukazana realistycznie. Nad Jego głową widać zarys nimbu. Stojąca, lekko skręcona sylwetka Jezusa lewym ramieniem otacza szyję Marii, a prawą ręką dotyka przeźroczystego Jej welonu, scalając się w jedną postać zjednoczoną substancjalnie. Zespoleni w uczuciu stają się symbolem Oblubieńca i Oblubienicy, a tym samym Jezus potwierdza niewinność Marii ziszczoną w Niepokalanym Poczęciu.

Przeźroczysty welon zaakcentowany w załamaniach delikatnym linearnym światłem, spowija głowę Marii oznaczając Jej czystość w wymiarze cielesnym jak i duchowym. Spływa na biodro i uda Dzieciątka, ale nie przesłania ciała Jezusa: można dostrzec jego budowę i modelunek, w tym pępek, obnażone pudenda pogrążone w półcieniu pachwiny, ukazując w pełni Jego naturę ludzką.

Welon otaczający Marię i Jezusa jest wyrazem ich mistycznej miłości, symbolizujący alegorię Oblubieńca i Oblubienicy w „Pieśni nad pieśniami” (4) Maria stała się Matką Kościoła, bo była Oblubienicą Chrystusa zjednoczoną z Nim w dokonywaniu dzieła Odkupienia, przez całkowite poddanie się Jego woli. Przypomina to o mistycznych zaślubinach Marii i Chrystusa i zapowiedzi związku Chrystusa z Kościołem, aż do Jego powtórnego przyjścia na Sądzie Ostatecznym.

C.d.n.Stanisław Szczepan Cichoń

Przypisy:

(1) Św. Tekla pochodziła z Ikonium (Mała Azja). Według podań święta wraz ze św. Pawłem odbywała podróże misyjne. Chrztu udzielił jej św. Paweł podczas I podróży misyjnej. Za złożenie Chrystusowi ślubów czystości, wpierw poddana próbie ognia, ale bez skutku - deszcz ugasił ogień. Następnie skazana na pożarcie przez dzikie zwierzęta, ale również bez powodzenia, została nietknięta, dożyła 80 lat. Wśród ruin Ryer w Seleucji w Małej Azji w 1907 roku odkryto ślady okazałej świątyni z IV wieku, jej poświęconej. W Muzeum Watykańskim znajduje się fresk przedstawiający próby męczeństwa świętej. Orędowniczka w czasie pożarów i zarazy, jej święto patronalne przypada na dzień 23 września. (za ks. Zaleski W., Święci na każdy dzień, Warszawa 2002,s.564-565)

(2) Mechanizm otwierania i zamykania obrazu jest w pełni zautomatyzowany z równoczesnym wygrywaniem melodii odmiennych na otwarcie i zamknięcie.

(3) Pencakowski P. Studia i materiały wydziału konserwacji i restauracji dzieł sztuki ASP w Krakowie. T.V. s. 63.

(4) Pencakowski P. Studia i materiały wydziału konserwacji i restauracji dzieł sztuki ASP w Krakowie. T.V. s. 69-70.

Stanisław Szczepan Cichoń Stanisław Szczepan Cichoń Autor artykułu

Absolwent Papieskiej Akademii Teologicznej na wydziale historia kościoła ze specjalizacją sztuki sakralnej. Autor książki "Dwanaście miesięcy w objęciach figur i kapliczek przydrożnych. Ziemia myślenicka i okolice".