Szlakiem przydrożnych figur i kapliczek (110). Szlak drogi krzyżowej (3). Kraków - Ogrojec

Szlakiem przydrożnych figur i kapliczek (110). Szlak drogi krzyżowej (3). Kraków - Ogrojec
Ogrojec. Kościół św. Barbary w Krakowie. Stan z 2022 roku.

Przy jezuickim kościele św. Barbary w Krakowie, od frontu przy zachodniej elewacji znajduje się Ogrojec wzniesiony w latach 1488-1518(1). Kamienne, polichromowane, wykonane z pińczowskiego kamienia figury, uczestniczące w scenie modlitwy Chrystusa w Ogrojcu, pochodzą z końca XV wieku, z kręgu Wita Stwosza.

Ogrojec od strony zewnętrznej wsparty jest na trzech ostrołukowych arkadach, zwieńczonych gotycką wimpergą. U nasady południowej arkady, od strony kruchty widnieje wspornik z popiersiem anioła odzianego w dalmatykę, trzymającą tarczę herbową z Orłem Polskim. W zwieńczeniu usytuowano motyw „Baranka” podtrzymywanego przez dwa spętane lwy, symbolicznie ukazano Zmartwychwstanie zwyciężające grzech i śmierć (2).

Ogrojec przykryto dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym z rzeźbionymi zwornikami w kształcie tarcz herbowych odnoszących się do Męki Pańskiej z symbolami śmierci: piszczele i trupia czaszka. W sąsiednim prześle zwornik obrazuje tarczę herbową trzymającą przez aniołów z wyobrażeniami Arma Christi: krzyż, gwoździe, rózgi, korona cierniowa. Symbolika wpisuje się w Boską strategię zbawienia, Chrystus przez swoją śmierć i Zmartwychwstanie zrealizował misję Odkupienia, umożliwiając ponowne odrodzenie człowieka w łączności z Bogiem.

W części centralnej Ogrojca widać apostołów w tym Piotra w pozycji leżącej oraz synów Zebedeusza: Jana i Jakuba, będących jeszcze w nieświadomości o dziejącej się historii zbawienia ludzkości. Ukazano drzemiących apostołów na podłożu skalnym, po których wspinają się płaskorzeźbione zwierzęta(jaszczurka, ślimak, kret, zwrócone ku sobie dwa barany), symbolizujące główne grzechy (kłamstwo, lenistwo, skąpstwo). Występują w scenerii płaskorzeźbionych, stylizowanych chwastów (osty, babki), rosnących na skalistej, jałowej ziemi – symbolizujących marność tego świata.

Na horyzoncie pojawia się jednak światło nadziei, w oschłej scenerii ogrodu „Getsemani” klęczy Chrystus ze złożonymi rękami, o twarzy z pełnym zarostem wyrażającym zadumę i zawierzenie, łączący ludzką egzystencję z odwieczną nieśmiertelnością. Jezus podczas modlitwy spogląda na anioła stojącego na skalistym wzniesieniu jakby na Golgocie, który trzyma w lewej ręce kielich i krzyż - atrybuty znamionujące uczucia czekające Chrystusa w trakcie drogi krzyżowej. W imię najwyższego posłannictwa oraz miłości do człowieka anioł podaje Chrystusowi kielich, symbolizujący przeciwstawne nastroje. Z jednej strony przynosi napój goryczy, wyrażający cierpienie, ale również dający uczucie pocieszenia w następstwie męki krzyżowej.

Chrystus widział obojętność ludzką, z tego względu chciał oddalić męczeństwo, mówił: „Ojcze, jeśli chcesz, weź ode mnie ten kielich, lecz niech się dzieje Twoja wola, nie Moja”- Łk[22,42-43]. Nastąpił zwrot akcji, Syn zaakceptował wolę Ojca, przyjął śmierć krzyżową. Uwidoczniono scenę pełną spokoju, senności, ciszy przed zaistnieniem transcendentnego wstrząsu zmieniającego dzieje świata.

W tle, na ścianie widnieje polichromia przedstawiająca moment przed pojmaniem Chrystusa, pochodząca z pocz. XVI wieku. Scena przedstawia apostoła zdrajcę, prowadzącego rzymską kohortę oprawców. Judasz w lewej ręce trzyma sakiewkę z 30 srebrnikami, zaś prawą wskazuje na modlącego się Chrystusa.

Po okresie nauczania Jezusa, przychodzi czas na realizację dzieła zbawczego świata, dającego dar życia wiecznego, wynikającego z miłości Boga do człowieka żyjącego na ziemskim padole, pełnym duchowego nieurodzaju. Chrystus- Bóg o dwóch naturach w celu podkreślenia wielkości cierpienia, rozpoczynał modlitwę w Ogrojcu mając serce przepełnione lękiem przed znanym Mu męczeństwem. Podkreślona została samotność Chrystusa, uzewnętrzniając Jego naturę człowieczą, w tej wyjątkowej chwili, opuszczony przez wszystkich – „wydaje się nam, że nawet przez Ojca”. Podkreślono odosobnienie wynikające też z warunku, że tylko On może dokonać Zbawienia, aby przebłagać Boga Ojca za grzechy świata.

(1) Kościoły i klasztory Śródmieścia 1, red. A. Bochnak, J. Samek, [w:] Katalog zabytków sztuki w Polsce, Warszawa 1971, t. IV, cz. II, s. 96.

(2) P. Pencakowski, Rzeźby w kaplicy Ogrojcowej przy kościele Św. Barbary w Krakowie (Folia Historiae Artrium, XX, 1984), s.26

C.d.n.

tekst i fot. Stanisław Szczepan Cichoń