Szlakiem przydrożnych figur i kapliczek (97)Szlak Józefowy (3), Kalisz(1)

Szlakiem przydrożnych figur i kapliczek (97)Szlak Józefowy (3), Kalisz(1)
Ołtarz św. Józefa. Bazylika św. Józefa w Kaliszu, rok 1670. Fot. Stanisław Szczepan Cichoń.

Zainteresowanie osobą św. Józefa Oblubieńca wyłoniło się szczególnie w okresie pierwszych soborów kształtujących dogmaty chrystologiczne i mariologiczne. Spostrzeżono wówczas osobę św. Józefa jako opiekuna człowieczej natury Chrystusa oraz opiekuna Maryi uznanej na soborze w Efezie w roku 431 Bożą Rodzicielką.

Początek nabożeństw ku czci świętego rozpowszechnili karmelici, a szczególnie św. Teresa z Ŕvila, wielka reformatorka Karmelu. Stolica Apostolska od 1621 roku przypisała dzień 19 marca św. Józefowi, ogłaszając święto obowiązujące w całym Kościele. Pius IX (1846–1878) w dniu 8 grudnia 1870 dekretem Quemadmodum Deus ustanowił świętego patronem Kościoła Katolickiego. Natomiast Papież Pius XII (1939–1958) w 1955 roku ogłosił pierwszego maja jego dniem, jako opiekuna ludzi pracy.

Wiodące miejsce, a zarazem najstarsze sanktuarium kultu św. Józefa na świecie występuje w Kaliszu, gdzie znajduje się jedyny wizerunek świętego ozdobiony koronami papieskimi. W kościele pw. św. Józefa usytuowano jednokondygnacyjny ołtarz, ukazany perspektywicznie, pochodzący z ok. 1670 r. (fot.1). Ujęty potrójnymi kompozytowymi kolumnami, w których przestrzeniach usytuowano ewangelistów, świadków znaczenia ziemskiej roli ojcostwa Józefa: z lewej strony św. Mateusza i św. Łukasza, natomiast z prawej św. Jana i św. Marka. Skośnie ustawieni Ewangeliści wyznaczają kierunek wiernym do przestrzeni sacrum objaśniającej historię Zbawienia. Retabulum ołtarzowe wieńczy dynamicznie uformowane, przełamujące się belkowanie, dźwigające adorujących aniołów. Powyżej w trapezoidalnej ramie obraz przedstawiający „Zaślubiny św. Katarzyny”, dar dla spadkobierczyni cnót św. Józefa, w nagrodę za wierność Chrystusowi. Przestrzeń ołtarza zdobi w kwadratowych płycinach ornament małżowinowo chrząstkowy.

W centrum ołtarza znajduje się obraz Świętej Rodziny namalowany w pierwszej połowie XVII wieku. Kaliskiej kolegiacie ofiarowany został w 1670 roku przez mieszkańca wsi Szulec o nazwisku Stobienia jako wotum dziękczynne za uzdrowienie. Dekorowany srebrnymi sukienkami, przedstawia młodego Jezusa prowadzonego za rękę przez Marię i św. Józefa(fot.2). Postacie kroczą razem, z podkreśleniem ich indywidualności, ale osobą prowadzącą, wskazującą kierunek jest Jezus. Z twarzy Jezusa emanuje jasność, symbolizującą majestat Boga, sylwetka wyraża determinację w dążeniu do głoszenia Objawionej Prawdy. Maria zanurzona w lekturze, jest całkowicie pochłonięta studiowaniem, zapewne Starego Testamentu. Święty Józef pełen zadumy nad powagą swojej misji ziemskiej, trzyma w dłoni lilię, symbol piękna i doskonałości. Powyżej w ujęciu wertykalnym widzimy teologiczną hierarchię. Nad Jezusem roztacza się światło Ducha Św. w postaci unoszącej się Gołębicy. Patronat nad wydarzeniem sprawuje Bóg Ojciec, trzymając w lewej ręce dłoni kulę ziemską, afirmując działanie św. Rodziny.

Przedstawiono krzyżowy układ sceny wiążąc narrację ziemska z przesłaniem transcendentnym. Belka poprzeczna obrazuje św. Rodzinę w ujęciu Ziemskiej Trójcy, natomiast belka pionowa ilustruje Boską Trójcę Świętą. Istotą spajającą kompozycję jest Jezus Chrystus, łączy widzialnego człowieka z niewidzialnym dla ludzi Bogiem. Bogu Ojcu w niebie odpowiada św. Józef, Duchowi Św. – Maryja. W pośrodku sceny Duch Święty uświęca ponownie przywrócone Przymierze Boga z człowiekiem, którego Sprawcą jest Jezus Chrystus (1). Symbolicznie nawiązano do znaku krzyża, uwidoczniono mękę krzyżową z jego ziemskim opiekunem, uwypuklając czynnik ludzki Chrystusa, mówiący o jego drugiej, ludzkiej naturze. Podkreślono uczestnictwo św. Józefa w Chrystusowej drodze do Odkupienia człowieka.

Papież Pius VI(1775-1799) w dniu 31 maja w 1783 roku ukoronował w Rzymie kopię obrazu Świętego Józefa i wydał dekret zezwalający na powtórzenie aktu koronacyjnego w Kaliszu. Koronacji Cudownego Obrazu w dniu 15 maja 1796 roku dokonał delegowany przez Stolicę Apostolską sufragan gnieźnieński biskup Michał Kościesza Kosmowski. Był to pierwszy przypadek koronowania wizerunku świętego, do tej pory w ten sposób wyróżniano tylko wizerunki Matki Bożej. Następni papieże: Pius X(1903-1914) oraz Jan XXIII(1958-1963) obdarzyli wizerunek papieskimi pierścieniami.

C.d.n.

(1) Pierwowzór podwójnej Trójcy; Ziemskiej i Boskiej przedstawił pierwszy raz Albrecht Durer w drzeworycie z cyklu „Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu. W prawym, górnym rogu, w obłokach ukazano Boga Ojca pod nim rozpostarty Duch Święty. W dolnej części obrazu podkreślono św. Józefa, stolarza obrabiającego kawałek drewna, aniołowie sprzątają wióra, podkreślając znaczenie etosu pracy. Obok siedzi Maria wykonująca ręczne robótki, towarzyszą Jej i Jezusowi anioły (fot.3).

 

Stanisław Szczepan Cichoń Stanisław Szczepan Cichoń Autor artykułu

Absolwent Papieskiej Akademii Teologicznej na wydziale historia kościoła ze specjalizacją sztuki sakralnej. Autor książki "Dwanaście miesięcy w objęciach figur i kapliczek przydrożnych. Ziemia myślenicka i okolice".