Trakt cesarski

W 1772 roku Myślenice znalazły się w granicach Cesarstwa Austriackiego - absolutystycznego państwa rządzonego przez Marię Teresę. Zajęte przez monarchię Habsburgów ziemie Rzeczypospolitej weszły w skład cesarskiej prowincji, której stolicą stał się Lwów. Jej oficjalna nazwa brzmiała Królestwo Galicji i Lodomerii. Jednym z wielu miast, leżących na terenie nowo zorganizowanej przez zaborców prowincji, były Myślenice.

Austriaków od razu uderzył zatrważający poziom galicyjskich dróg. Latem 1773 roku Galicję odwiedził cesarz Józef II. Władca ten sprawował rządy w Austrii wraz ze swoją matką cesarzową Marią Teresą, jako współregent. Wtedy prawdopodobnie zapadła decyzja o budowie nowego traktu, który miał połączyć nową prowincję z resztą kraju. W 1775 roku władczyni Austrii powołała do życia Dyrekcję Budowy Dróg w Galicji i Lodomerii. Wraz z powstaniem Dyrekcji przystąpiono do budowy nowoczesnej drogi, będącej najważniejszą arterią komunikacyjną nowej prowincji.

Oficjalna nazwa traktu brzmiała Galicyjska Szosa Handlowo - Pocztowa. Austriacy budowali trakt niemal piętnaście lat (od 1776 do 1790 roku). Droga połączyła stolicę Galicji - Lwów ze stolicą Austrii - Wiedniem. Na odcinku galicyjskim gościniec zaczynał się w Lipniku koło Białej i wiódł przez Kęty-Andrychów-Wadowice-Izdebnik-Myślenice-Dobczyce-Gdów-Bochnię-Wojnicz-Tarnów-Pilzno-Rzeszów-Łańcut-Jarosław-Przemyśl-Mościska-Sądową Wisznię-Gródek-Lwów.

Galicyjska Szosa Handlowo-Pocztowa była najważniejszym traktem zbudowanym przez Austriaków w Galicji. Nazywano ją traktem wiedeńskim, traktem cesarskim, gościńcem cesarskim (niem. Kaiser-Chaussée), lub potocznie „cesarką”. Wybudowana droga połączyła się z istniejącym już gościńcem, który wychodził z Białej i prowadził prosto do Wiednia.

Budowę traktu wiedeńskiego nadzorował austriacki inżynier Jan Gross (1733-1805). Na dworze cesarskim cieszył się on bardzo dobrą opinią. Zwracano uwagę na jego kompetencje i zdolności organizacyjne. Austriak nadzorował wiele inwestycji drogowych, które realizowano na terenie państwa Habsburgów. W 1771 roku inżynier został wezwany do Wiednia. W austriackiej stolicy opracował nowy system budowy i utrzymania dróg. Gross szybko awansował na dyrektora dróg galicyjskich. Nadzorował budowę prawie 1900 kilometrów nowoczesnych dróg, wśród których znalazł się trakt wiedeński.

Głównym celem powstania tej drogi było usprawnienie komunikacji, handlu oraz transportu wojsk między Wiedniem a stolicą Galicji Lwowem. Zbudowana przez Austriaków arteria komunikacyjna przyczyniła się także do rozwoju położonego nad Rabą miasta. Odcinek myślenicki był realizowany w latach 1784-1785. Do Myślenic droga cesarska biegła od strony Jawornika. Poprowadzono ją przez dzisiejszą ulicę Jana III Sobieskiego oraz rynek. Następnie trakt przebijał wschodnią pierzeję rynku, ciągnąc się przez dzisiejsze ulice Mikołaja Reja oraz Kazimierza Wielkiego. Za Myślenicami „cesarka” biegła przez Dolną Wieś (która aż do połowy lat 20. XX wieku była odrębną miejscowością)-Dziekanowice-Gdów, prowadząc w stronę Bochni.

Świadkiem budowy traktu cesarskiego, powstającego w Galicji w latach 70. i 80. XVIII wieku był ksiądz Stanisław Staszic. Ten słynny działacz oświeceniowy, geograf i geolog w swoim „Dzienniku podróży”, obejmującym lata 1777-1791, opisywał prace budowlane prowadzone przy gościńcu. Duchowny zauważył, że Austriacy angażowali do prac okolicznych chłopów:

„Właśnie zakładano i robiono wielki trakt bity z Lwowa do Wiednia. Do tej roboty sprowadzano włościan pieszych i ciągłych, w rozległości ośmiu mil na około i na cały przeciąg ośmiu dni, nie rachując im dni straconych na drogę. Wyrzekanie ludu było wielkie. Odległość i dziesięć dni czasu oddalonego od gospodarstwa, jest ciężarem zbytnio dolegającym dla ludu i dla bydląt. Nadto, śrzodek taki do robienia dróg bitych jest zbytnio kosztowny, a razem w większej części marnotrawnym. Dziwiło mię, że rząd sławny, tyle doświadczenia mający, tak niestosowny obrał sposób. Pomimo tych niedorzeczności, uznawałem godną uwielbienia Rządu podobną staranność o drogi. Te tylko przykre nasuwały mi się wspomnienia: Czemu tego nie zrobili Polacy?”

Andrzej Małysa

Bibliografia

„Galicja na józefińskiej mapie topograficznej 1779-1783”, tom 1, red. Waldemar Bukowski, Bogusław Dybaś, Zdzisław Noga, Kraków 2012.

„Kęty. Blaski i cienie miasta w minionych wiekach. Monografia historyczna”, red. Konrad Meus, Marta Tylza-Janosz, Dorota Żurek, tom 2, Kęty 2019.

„Myślenice. Monografia miasta”, red. Tomasz Gąsowski, Myślenice-Kraków 2012.

Staszic Stanisław ks., „Dziennik podróży 1777-1791”, tom 1, Warszawa 1903.

Tomasikowa Janina, „Rynek w Myślenicach. Komentarz do wystawy”, Myślenice 1985.

Zinkow Julian, „Myślenice i okolice”, Kraków 1993.